19de-eeuwse dieetinfluencer: hoe 'banten' populair werd
Januari is de tijd van goede voornemens: meer bewegen, gezonder eten. Hoewel onderzoeken keer op keer aantonen dat een blijvende gezonde levensstijl effectiever is dan een streng dieet, blijven de beloften van diëten verleidelijk – en modegevoelig. De afgelopen decennia kwam een breed scala langs, van paleo, raw food, het mediterrane dieet en Sonja Bakker tot het sherrydieet (zeven glaasjes per dag). Het verminderen of mijden van koolhydraten – Atkins, low carb, no carb – gaat zelfs al meer dan een eeuw terug.
Het begon met de Britse begrafenisondernemer William Banting (1796-1878), die jarenlang kampte met overgewicht en daar allerlei gezondheidsklachten aan overhield. Hij moest achteruit de trap af lopen om zijn knieën te ontzien, kon zijn veters niet meer strikken en merkte dat zijn zicht en gehoor achteruitgingen.
Na talloze vergeefse artsenbezoeken – waar men hem vooral lichaamsbeweging aanraadde – ontmoette hij dokter William Harvey, die was beïnvloed door de ideeën van de Parijse arts Claude Bernard. Harvey adviseerde hem brood, boter, melk, suiker, bier en aardappelen te vermijden. ‘Deze hadden juist sints vele jaren mijn voornaamste voedsel uitgemaakt, omdat ik meende, dat ze geheel onschadelijk waren,’ schreef Banting later in zijn pamflet A Letter On Corpulence (1863).
Nu begreep hij dat juist deze voedingsmiddelen slecht waren, ‘daar volgens de theorie van Liebig uit suiker en zetmeel vet kan gevormd worden.’ Banting verwees naar de Duitse chemicus Justus von Liebig (1803-1873), die hamerde op het belang van eiwitten en beroemd was geworden met zijn geconcentreerd vleesextract.
Bantingmanie
Met zijn dieet, gebaseerd op Harveys adviezen, verloor Banting in minder dan een jaar ruim twintig kilo. Zijn pamflet werd een groot succes: binnen twee jaar verschenen zes edities; in totaal verkocht hij 50.000 exemplaren. Hoewel artsen het dieet als gevaarlijk bestempelden, ontstond er een ware Bantingmanie, vooral onder de hogere klassen. Duitse en Franse adel, net als de rijken van New York, Philadelphia en San Francisco, gingen massaal ‘banten’.
Het banten bleef geruime tijd enorm populair. In het aankomende nummer 1 van Geschiedenis Magazine vertelt culinair historicus Charlotte Kleyn meer over dit dieet, inclusief een bijpassend recept uit het begin van de 20ste eeuw. Dit artikel is onderdeel van een nieuwe culinaire serie. Een jaar lang duikt Kleyn voor Geschiedenis Magazine in de wondere wereld van trends en taboes in de historische keuken. Abonnees ontvangen dit nummer omstreeks 22 januari. Deze editie niet missen maar nog geen abonnee? Meld je aan vóór donderdag 8 januari, dan krijg ook jij dit nummer thuisgestuurd. Of haal het na verschijnen in de boekhandel of onze online webshop.
Delen: