In dit nummer
- De leerschool van Koning Willem I
- Hofstad Mechelen
- De man van de Steen van Rosetta
- Kloosters aan de grens
- De eerst werkende tv
- Nieuwe culinaire serie: trends en taboes in de keuken
- Verraad bij de WIC
- Joseph Luns
- En meer...
Abonnees ontvangen dit nummer omstreeks 22 januari. Dit nummer niet missen maar nog geen abonnee? Meld je aan vóór donderdag 8 januari, dan krijg ook jij dit nummer thuisgestuurd!
De leerschool van koning Willem I
Alpita de Jong
In 1806 was het nog volkomen onvoorstelbaar dat Willem Frederik van Oranje ooit als koning Willem I over Nederland zou regeren. Zijn vader was de laatste stadhouder van de Republiek geweest, en die was in 1795 met zijn gezin, onder wie de jonge Willem Frederik, het land uit gevlucht. De Oranjes leken niet meer welkom in Nederland. Willem Frederik kreeg bij internationale vredesonderhandelingen in 1802 als compensatie wat vorstendommetjes. Zelfs die verloor hij in 1806. De toen oppermachtige Napoleon pakte ze van hem af, net als de Nassause erflanden. Willem Frederik probeerde een coalitie tegen Napoleon voor elkaar te krijgen, maar niets lukte. Pas toen de grootmachten het toelieten kon hij zichzelf in 1813 uitroepen tot soeverein vorst.
Hofstad Mechelen
Joost Vermeulen
Landvoogdes Margaretha van Oostenrijk, de dochter van Maria van Bourgondië en de Habsburgse keizer Maximiliaan, mocht in 1507 namens haar vader de Lage Landen gaan besturen. Ze koos toen bewust voor Mechelen als hofstad. Brussel had meer voor de hand gelegen, want dat was de voornaamste residentie van de Bourgondiërs in de Nederlanden geweest, maar dat liet ze om politieke redenen links liggen. In Mechelen waren namelijk twee belangrijke bestuursorganen gevestigd, én de stad was trouw gebleven aan haar vader Maximiliaan terwijl andere steden een bloedige strijd tegen zijn bewind hadden gevoerd. Margaretha kende Mechelen bovendien goed: ze had er tijdens haar jeugd heel wat tijd doorgebracht. Na haar komst vestigden zich ook rijke edellieden en hoge ambtenaren in de nieuwe hofstad. Cultuur en economie profiteerden hiervan. De landvoogdes had ook een school voor adellijke kinderen.
De man van de Steen van Rosetta
Bert Schaafsma
In 1798 viel Napoleon Egypte binnen. Zijn militaire missie mislukte, maar hij verbloemde zijn nederlaag als een wetenschappelijk succes. Dat was bluf, maar een beetje gelijk had hij wel: de belangstelling voor het land was gewekt. In een hele reeks geïllustreerde boeken brachten onderzoekers verslag uit van wat ze in Egypte hadden aangetroffen. De weidse landschappen, de mensen en dieren die er omstreeks 1800 leefden. Maar wat vooral de aandacht trok? De oudheden uit de tempel- en grafcomplexen: mummies, kunstwerken, decoraties, en natuurlijk het mysterieuze hiërogliefenschrift. Niemand kon het toen nog lezen maar het fascineerde taalkundigen. Jean-François Champollion wist het in 1822 te ontcijferen. De sleutel tot het geheim was de Steen van Rosetta - gevonden door Napoleons troepen.
Kloosters aan de grens
Jan Brauer
Waarom staan er toch zoveel imposante laat-19de-eeuwse kloostergebouwen in het oosten van Limburg, Gelderland en Overijssel? Dat komt door Otto von Bismarck, de Duitse rijkskanselier sinds 1871. Hij was beducht voor de politieke macht van de katholieke kerk in de jonge, overwegend protestantse Duitse eenheidsstaat die hij uit de grond had gestampt. Vandaar dat hij een reeks maatregelen nam, beter bekend als de Kulturkampf. Zo eiste Berlijn inspraak in de benoeming van lokale pastoors en bisschoppen en kwam er strenge inspectie op het katholieke onderwijs. Als reactie kochten diverse Duitse congregaties eind 19de eeuw vlak over de Nederlandse grens goedkope woeste gronden aan en stichtten daar nieuwe filialen. Na de machtsovername van de nazi’s in 1933 kregen ze het moeilijk.
Abonnees ontvangen dit nummer omstreeks 22 januari. Dit nummer niet missen maar nog geen abonnee? Meld je aan vóór donderdag 8 januari, dan krijg ook jij dit nummer thuisgestuurd!
De eerste werkende tv
Steven de Boer
Als tiener had John Logie Baird al geëxperimenteerd met elektriciteit en telefonie. In de jaren ’20 keerde hij terug naar die jeugdliefhebberij. Hij had geen geld, geen faciliteiten en geen professionele expertise, maar wel een inventieve flair. Met stopnaalden, fietslampen, een hoedendoos en een theekist fabriceerde Baird in 1923 een enorme machine die het silhouet van een kruis over een halve meter kon uitzenden. Drie jaar later demonstreerde hij de eerste televisie.
Nieuwe culinaire serie: trends en taboes in de keuken
Charlotte Kleyn
In januari moeten we er traditioneel aan geloven: meer bewegen, minder eten. Velen zullen een dieet volgen met minder koolhydraten. Dit ‘low carb’-dieet stamt al uit de 19de eeuw. ‘Banten’ noemde men het toen, naar de bedenker William Banting, een Britse begrafenisondernemer. Hij was zo dik dat hij achteruit de trap af moest lopen om zijn knieën te ontzien en kon zijn veters niet meer strikken. Zijn zicht en gehoor verminderden. Tot hij een dokter ontmoette die adviseerde brood, boter, melk, suiker, bier en aardappelen te vermijden. Banting verloor inderdaad flink gewicht en schreef er een pamflet over: A Letter On Corpulence (1863). Het ‘banten’ werd meteen razend populair.
Verraad bij de WIC
Godfried Vranken
Een vloot van de West-Indische Compagnie – 31 schepen groot – draaide op 26 mei 1625 in Brazilië de enorme Allerheiligenbaai in. Aan stuurboordzijde naderde de hoger gelegen stad Salvador. Op een gebouw daar wapperde fier een Spaanse wimpel. Een Spaanse wimpel? Dat was absoluut niet wat generaal Bauwen Heijndricxsz. verwachtte... De verbijstering moet enorm zijn geweest. Voor zover híj wist, was de stad in handen van de compagnie. Wat was er misgegaan?
Joseph Luns
Christiaan Hoekstra
Conservatief, behendig op het internationale toneel, als Nederlander chef van de NAVO… Mark Rutte is het nu, Joseph Luns (1911-2002) was het. Hij leidde ook het ministerie van Buitenlandse Zaken tijdens de Koude Oorlog. Hij noemde Nederland in 1952 te naïef in de internationale politiek. Wat bedoelde hij?
En ook
- Interview met Remco Ensel over zijn boek Kennis die knecht. Indonesië en de koloniale wortels van wetenschap
- De heilzame werking van de onzichtbare hand – bestseller van 250 jaar oud wordt nog altijd gelezen
Abonnees ontvangen dit nummer omstreeks 22 januari. Dit nummer niet missen maar nog geen abonnee? Meld je aan vóór donderdag 8 januari, dan krijg ook jij dit nummer thuisgestuurd!