Van vroegmoderne koffiehuizen tot hippe barista's: de geschiedenis van koffie

De koffiebes komt oorspronkelijk uit Ethiopië. Waarschijnlijk brachten Arabische handelaren de plant in de 15de eeuw naar Mokka, in het huidige Jemen, waar soefi’s de bessen begonnen te roosteren en er een drank van maakten: qahwa. Vervolgens ging het snel: koffie en koffiehuizen verspreidden zich over het hele Ottomaanse Rijk en men raakte in de ban van de zwarte, oppeppende drank.

Stalletjes op straat
In die Ottomaanse koffiehuizen kwamen Europese handelaren voor het eerst in contact met koffie. Zij waren ook de eerste klanten in Europese etablissementen, die vanaf de 17de eeuw openden in steden als Venetië, Parijs, Londen en Amsterdam. Het waren kleine, eenvoudige zaken - vaak niet meer dan een stalletje op straat - waar behalve kooplui vooral zeelieden en studenten kwamen. De gemalen koffie werd er gekookt in water (zoals de huidige Turkse koffie). Suiker was inmiddels een geliefde toevoeging geworden. Al snel groeide de belangstelling binnen de medische wetenschap. De arts Cornelis Bontekoe prees koffie als medicijn en stelde dat de drank goed was voor hart en bloedvaten.

Luxe ontmoetingsplaatsen
Ook de hogere klassen raakten in de ban van de koffie: koffiehuizen ontwikkelen zich tot grote, comfortabele en luxe ontmoetingsplaatsen, waar kranten en pamfletten werden verspreid en politieke ideeën werden uitgewisseld. Zonder hun aanbod wezenlijk te veranderen, doopten tegen het einde van de 17de eeuw steeds meer Amsterdamse herbergen zich om tot koffiehuis: een duidelijk teken dat zowel het etablissement als de drank in de mode waren... 

Het was vooral de associatie met het Ottomaanse Rijk vanaf de eerste helft van de 17de eeuw die de koffietrend in de Republiek aanwakkerde. Toen was het nog een drankje voor de elite. Vanaf de 19de eeuw groeide koffie uit tot een enorm populaire volksdrank, in allerlei verschillende vormen: filterkoffie, espresso's, cappuchino's en machhiatio's met vanillesiroopjes. Zulke koffietrends verschenen in golven, zogenoemde 'coffee waves'. In het aankomende nummer 6 van Geschiedenis Magazine vertelt culinair historica Charlotte Kleyn meer over deze trends, uiteraard met bijpassend recept. Dit keer: koffiechocoladepuddinkjes, een aangepaste variant van een populair gerecht uit het begin van de 20ste eeuw. Abonnees ontvangen dit nummer omstreeks 27 augustus. Dit nummer niet missen maar nog geen abonnee? Meld je aan vóór donderdag 13 augustus, dan krijg ook jij dit nummer thuisgestuurd!