Isabella van Portugal wordt de perfecte vorstelijke echtgenote van Karel V

Zoals gewoonlijk bij vorstelijke huwelijken was de aanloop verre van romantisch. De vijfentwintigjarige Karel was nog ongehuwd, maar had al wel een reeks officieel toegezegde verbintenissen achter de rug. Dit waren geen romantische liaisons (al had hij die ook), maar allianties die de wisselende politieke en dynastieke situatie in Europa weerspiegelden. In 1522 had hij vanwege een conflict met Frankrijk toegezegd te huwen met de toen zes jaar oude Maria, dochter van koning Hendrik VIII van Engeland en diens eerste echtgenote, Katharina van Aragon. Door een overwinning op Frankrijk was deze verbintenis in 1525 minder urgent geworden. Bovendien was Maria met haar negen jaar nog altijd te jong om kinderen te krijgen of als regentes op te treden.

Iberische prinses
In Spanje waren er intussen grootschalige opstanden tegen het bestuur, dat vanuit de Bourgondische Nederlanden werd geleid. De opstandelingen, aangeduid als comuneros, eisten dat Karel een Iberische prinses zou trouwen, die voor permanente aanwezigheid van de regerende dynastie in Castilië zou zorgen. De voorkeur ging uit naar zijn nicht Isabella, de koningsdochter van buurland Portugal. Beiden waren kleinkinderen van de ‘Katholieke Koningen’, Isabella van Castilië en Ferdinand van Aragon. Maar Karel aarzelde. Hij hechtte aan het Engelse bondgenootschap en had geen haast om daadwerkelijk te trouwen, al zag hij de dynastieke noodzaak er ongetwijfeld wel van in. Uiteindelijk gaf hij toe aan het advies van zijn vertrouwelingen en de eisen van de Spaanse elite, die toezegde een extra belasting te betalen. Ook Isabella’s immense bruidsschat, mogelijk gemaakt door de continue aanvoer van rijkdom vanuit de overzeese koloniën naar Portugal, zal in de afweging een rol hebben gespeeld.

De onderhandelingen voor de Portugese verbintenis werden vlot afgerond, en nadat pauselijke dispensatie voor de te nauwe verwantschap was verworven werd het huwelijk voltrokken in Sevilla, waar Isabella op verzoek van Karel op hem wachtte. De biografieën van Karel en Filips door Geoffrey Parker vermelden het efficiënt geplande programma: na een korte eerste ontmoeting kleedde het paar zich voor de huwelijksmis, gevolgd door feestelijkheden. Om 2 uur ’s nachts trokken de gehuwden zich terug om het bed te delen.

Harmonieus begin
Aanvankelijk kwamen er berichten naar buiten dat het paar een bijzonder gelukkige indruk maakte. Karel verwaarloosde zelfs zijn staatszaken enigszins. In 1527 werd Filips geboren, gevolgd door dochter Maria in 1528. Van een gezinsleven was echter nauwelijks sprake. In het voorjaar van 1528 droeg Karel voor het eerst het bestuur van Castilië over aan zijn echtgenote, terwijl hij zelf om politieke redenen Valencia en Aragon bezocht. Een jaar later vertrok hij opnieuw, deze keer naar Italië, om zijn machtspositie daar
te versterken. Pas na vier jaar keerde hij terug. Isabella daarentegen verliet het Iberisch schiereiland nooit.

Karels langdurige en veelvuldige afwezigheid was niet zonder reden: in zijn uitgestrekte rijk waren er altijd wel militaire of staatszaken die om zijn aandacht vroegen. Maar dat verklaart zijn zakelijke en afstandelijk houding ten opzichte van kinderen en familie niet. Mogelijk speelde het ontbreken van een hechte relatie met zijn eigen ouders hierbij een rol. Vader Filips de Schone overleed in 1506, toen Karel zes jaar oud was. Moeder Johanna van Castilië rouwde zo openlijk emotioneel dat ze sterk afweek van de hoofse protocollen en van zwakzinnigheid werd beticht. Hoewel zij tot aan haar dood in 1555 formeel koningin van Castilië bleef, leidde ze verder een teruggetrokken bestaan in het klooster van Tordesillas. Karel groeide op in de Nederlanden, waar hij was geboren en waar zijn tante, regentes der Nederlanden Margaretha van Oostenrijk, verantwoordelijk was voor zijn opvoeding. Met zijn biologische moeder, die hij pas als achttienjarige weer ontmoette, had hij een afstandelijke relatie.

De relatie tussen Isabella en Karel verliep na het voorspoedige begin moeizaam. Isabella heerste tijdens Karels veelvuldige en langdurige afwezigheid als regentes over Spanje. Ze regelde de financiering van zijn vele oorlogen en kreeg zes kinderen. Drie daarvan overleefden, onder wie de latere Filips II. De verbintenis ging de geschiedenis in als een gelukkig keizerlijk huwelijk, maar of dat nu echt zo was... Je leest er meer over in het aankomende nummer 2 van Geschiedenis Magazine. Abonnees ontvangen dit nummer omstreeks 5 maart. Dit nummer niet missen maar nog geen abonnee? Meld je aan vóór donderdag 19 februari, dan krijg ook jij dit nummer thuisgestuurd.