Fragment van oud Vikingzwaard gevonden in Friesland

Het Fries Museum en de Fryske Akademy presenteerden onlangs een bijzondere vondst aan het publiek: een fragment van een Vikingzwaard uit de 10de eeuw. De ontdekking werd gedaan door de archeologie-liefhebber Sander Visser, die het fragment vond nabij Witmarsum in Friesland. Nooit eerder is er in Nederland zoiets gevonden.

De pommelkap onder de loep
Het gevonden deel van (de bovenkant) van het zwaardheft noemen onderzoekers ook wel de ‘pommelkap’. Het is een bijzonder voorbeeld van het vakmanschap van de Vikingen. De pommelkap toont aan beide zijden afbeeldingen van dierenkoppen: twee zwijnen, één aan elke kant. In de Vikingcultuur symboliseerden zwijnen kracht en moed. Ze werden geassocieerd met strijd en bescherming, en dat paste natuurlijk goed bij een zwaard. Oorspronkelijk was de pommelkap waarschijnlijk zelfs verguld.

Niet zomaar een zwaard
In de vroege middeleeuwen waren zwaarden in Noord- en Noordwest-Europa meer dan slechts wapens voor de strijd. Zwaarden waren een belangrijk onderdeel van de krijgshaftige cultuur van de Vikingen. Ze werden vaak gepersonaliseerd met namen, kregen menselijke eigenschappen toegedicht en werden voorzien van symbolen. In de graven van Vikingen tussen de 8ste en 11de eeuw in Noorwegen liggen bijvoorbeeld ook vaak wapens, als geschenk voor in het hiernamaals. Maar ze werden niet altijd mee begraven, sommige zwaarden werden juist van generatie op generatie doorgegeven. Daarbij was het niet ongebruikelijk dat de nieuwe eigenaar versieringen toevoegde aan het zwaard of onderdelen verving.

In het oude Frisia
De pommelkap was gevonden in het huidige Friesland. De vondst werpt dan ook licht op de rol die het vroegmiddeleeuwse Frisia speelde in de Vikingwereld. Frisia was destijds een gebied dat veel groter was dan het huidige Friesland. Het strekte zich uit over het Nederlandse kustgebied, de omgeving rond Utrecht en de Duitse Oost-Friese kust. De vroegmiddeleeuwse Friezen, met hun sterk maritieme achtergrond en kennis, bevoeren zeeën en rivieren en dreven handel met het Scandinavische, Angelsaksische en Frankische gebied.

Hoe kwam de Pommelkap daar?
Er wordt nader onderzoek gedaan naar de archeologische ontdekking door de Fryske Akademy en het Fries Museum. Er zijn immers nog veel vragen. Hoe kwam de pommelkap daar nu precies terecht? Van wie was het versierde zwaard? Is de pommelkap ooit verwijderd en vervangen, of is het hele zwaard verloren gegaan in de strijd? Is het wapen(fragment) opzettelijk achtergelaten of is iemand het per ongeluk kwijtgeraakt? Naar verwachting zullen de onderzoeksresultaten eind 2025 bekend gemaakt worden. In april 2025 wordt de pommelkap gepresenteerd in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Daarna keert de vondst terug naar het Fries Museum.

Lees meer over de Vikingen in Nederland
De Vikingen staan soms bekend als de meest gevreesde vijanden uit de 9de en 10de eeuw. Maar dit is niet het hele verhaal. Vikingen kwamen ook als handelaren. En soms hielpen ze zelfs mee in de strijd tegen andere Vikingen. In 2014 verscheen in Geschiedenis Magazine een artikel over de Vikingen in de lage landen. Je leest er meer over in ons archief: 'Kwamen ze om te plunderen, of voor de handel? De Vikingen in Nederland'.