De Elfstedentocht als nazipropaganda

Veel Nederlanders lijden eraan: Elfstedenkoorts. Maar het lijkt erop dat we ook dit jaar weer worden teleurgesteld. Inmiddels zitten we in de langste periode zonder de Friese tocht der tochten. Dit was in de jaren ’30 en ’40 wel anders. Lees hier hoe de Elfstedentocht  toen werd gebruikt als nazipropaganda.

Een Elfstedentocht op wielen
Een sportevenement langs de Friese elf steden: de Weerbaarheidsafdeling van de NSB zag er wel het publicitaire voordeel van. Ze organiseerde twee rondritten. Niet op de schaats maar met de auto en de motor. De eerste was op 30 mei 1935, na een aankondiging in het partijblad Volk en Vaderland. De partijleden werd beloofd dat ze die Hemelvaartsdag Friesland veel beter zouden leren kennen. ‘Wat is daarvoor beter geschikt dan het organiseeren van een elf-stedentocht een tocht, die zoowel op het ijs als langs den weg een internationale vermaardheid geniet.’

NSB propaganda in de jaren ‘30
Volgens het verslag in Volk en Vaderland van 8 juni 1935 reed die dag een stoet van honderd auto’s en bussen door Friesland. De plaatselijke autoriteiten frustreerden de boel zo veel mogelijk met onaangekondigde controles. Ook mochten de deelnemers niet gelijktijdig starten. ‘Het gevolg was dat men zoo nu en dan een losse groep zag.’ Voor heel veel propaganda was daarom weinig gelegenheid, maar ‘kameraden uit andere deelen van het land hebben op dezen dag een beeld gekregen, van hetgeen Friesland aan natuurschoon biedt’.

Ook in de winter van 1939-1940 kon er uitgebreid worden geschaatst. Hier nemen gemobiliseerde soldaten een prikkeldraadversperring over het ijs van de Hollandse Waterlinie (Geheugen van Nederland) 

 

De volgende Hemelvaartsdag werd deze Elfstedenpropagandatocht herhaald, met zo’n tachtig wagens. Partijleider Anton Mussert was er ook bij en vuurde onderweg zijn achterban aan. ‘In een gloedvol betoog sprak hij voorts over onzen strijd; de oogen der aanwezige Friezen spraken een duidelijke taal toen Mussert hen in een vurige peroratie bezwoer, dat eenmaal de N.S.B.-vlag gansch het Friesche land zou overwapperen,’ meldde de journalist van Volk en Vaderland.]

Ook de Duitsers hadden interesse in de Elfstedentocht
Het nationaalsocialisme hechtte veel waarde aan sport. Niet alleen geloofden de nazi’s dat een superieure geest in een gezond en sterk lichaam hoorde, ook zetten ze sport in om soldaten te trainen en belichaamden buitensporten in hun ogen de gewenste krachtmeting van mens en natuur. De Elfstedentocht in de kou leek hier de ideale gelegenheid voor en de Duitsers waren dan ook zeer gecharmeerd van de schaatsmarathon.


Auke Adema, winnaar van de Elfstedentocht uit 1941, fotograaf onbekend (publiek domein via Wikimedia Commons)
 

In de jaren ’40 werden er maar liefst vier Elfstedentochten op ijs georganiseerd. Twee hiervan vonden plaats tijdens de bezetting. Bent u benieuwd naar hoe zo’n tocht eruit zag onder nazibewind? En hoe de sportwedstrijd door hen werd gebruikt als propaganda? Lees het in het aprilnummer van Geschiedenis Magazine, vanaf 12 april in de winkel!

 

 

 

 

Delen: