Hoe klonk een 2000 jaar oude oorlogstrompet?
Wat zal de tegenpartij in die laatste momenten voor de strijd hebben gedacht, wanneer de Keltische krijgers onder het overdonderende en dreigende geluid van een carnyx steeds dichterbij kwamen? Boven de strijders torende een vlaggenstandaard, met bovenop een bronzen hoofd van een everzwijn. Het moet een intimiderend spektakel zijn geweest. Recente vondsten geven een inkijkje in dit schouwspel.
In de buurt van de Britse plaats Thetford, Norfolk, vonden archeologen verschillende voorwerpen uit de ijzertijd. Ze staan inmiddels bekend als de ‘Norfolk Carnyx Hoard’. Ontdekt werden onder meer een bijna complete carnyx, een vlaggenstandaard en onderdelen van schilden. Momenteel werken Historic England, Pre-Construct Archaeology, Norfolk Museums Service en National Museum of Scotland aan het onderzoek en de conservering van de objecten.
Een intimiderend geluid
Een van de vondsten betreft een 2000 jaar oude carnyx. Dit is een blaasinstrument dat door verschillende groepen in Europa werd gebruikt. Het uiteinde van de carnyx had de vorm van een dier, met een houten tong die heen en weer kon bewegen. Het dierenhoofd was bevestigd aan een lang mondstuk. De trompet werd verticaal gehouden, zo torende het instrument ver boven de hoofden van de strijders uit. Vlak voor een veldslag begon, blies iemand op de carnyx. Er klonk een onheilspellend en krachtig geluid, dat voor zowel de eigen krijgers als de tegenpartij goed te horen was. Het intimideerde de vijand en inspireerde de eigen strijders om het gevecht aan te gaan.
Benieuwd hoe een carnyx klonk? Het is onderzoekers gelukt het muziekinstrument en het geluid van de trompet te reconstrueren. Dit betreft de carnyx die was gevonden bij de Franse plaats Tintignac. Hieronder kun je een fragment beluisteren. Op de website van EMAP vind je meer informatie over de reconstructie van het muziekinstrument door Jean Boisserie en andere stukken, gespeeld door John Kennedy.
De vondst bij Norfolk was extra bijzonder, omdat het - tot nu toe - een van de slechts drie carnyxen is die ooit in Groot-Brittannië is teruggevonden. En ook nog eens de meest complete. Onderzoekers merkten op dat dit exemplaar meerdere keren is gerepareerd, wat suggereert dat het een geruime tijd in gebruik was en daarmee mogelijk ook symbolische waarde had.
Er zijn fragmenten van zulke blaasinstrumenten gevonden in Duitsland, Frankrijk, Schotland en Engeland. Ook wordt het afgebeeld op Romeinse munten, waarbij vooral het dierenhoofd met omhoogslaande oren en open kaken centraal staat. Verschillende Romeinse schrijvers vermelden dit instrument in hun verslagen. De geschiedschrijver Polybius sprak bijvoorbeeld in zijn omschrijving van de Slag bij Telamon in de 2de eeuw v. Chr. over een vreselijk lawaai, waarbij de luidkeelse kreten van de strijders werden bijgestaan door trompettisten en hoornblazers. Mogelijk betrof dit één of meerdere carnyxen. De Romeinen namen de instrumenten overigens ook vaak mee als oorlogstrofee.
Een krachtig dier
In hetzelfde blok aarde vonden archeologen ook een bronzen vlaggenstandaard. Dit is het enige exemplaar dat ooit is teruggevonden in Groot-Brittannië. Deze vlaggenstandaard werd omhooggehouden in de strijd en diende als oriëntatiepunt voor de troepen. Bovenop was een beeld van een everzwijn bevestigd. Waarom nu juist dat dier? Waarschijnlijk komt dat omdat everzwijnen een zekere reputatie hadden: ze stonden bekend als enorm sterk en de jacht op hen was een flinke onderneming. Een everzwijnenhoofd bovenop een vlaggenstandaard straalde kracht uit.
Behoren de spullen toe aan Boudicca?
Het gebied waar deze twee bijzondere stukken zijn gevonden, werd in de IJzertijd bewoond door de Iceni. Deze Britse stam kent u wellicht nog van de opstand tegen de Romeinen in het jaar 61 n. Chr., geleid door de Keltische koningin Boudica. Archeologen vermoeden dat zowel de vlaggenstandaard als de trompet in de eerste n. Chr. zijn begraven, dus ruwweg in de periode waarin Boudica en haar leger het gevecht met de Romeinen aangingen. Maar of deze spullen ook daadwerkelijk aan haar en/of de Iceni hebben toebehoord, dat kunnen de onderzoekers helaas niet met zekerheid zeggen.
In het jaar 61 ontketende Boudicca een opstand die veel stammen in Groot-Brittannië tegen de Romeinse bezetter in het geweer bracht. Minder dan twintig jaar nadat de Romeinen er voet aan de grond hadden gekregen, dreigden ze hun nieuw veroverde provincie Britannia alweer te verliezen door. Boudicca was een van de formidabele tegenstanders die de Romeinse macht uitdaagden. In de nieuwe serie 'Vijanden van Rome' in Geschiedenis Magazine mag deze Keltische koningin dan ook niet ontbreken. Lees hier alvast het voorproefje van zijn artikel in nummer 3.
Delen: