Weeshuis, stokerij, abdij en kasteelruïne: historische monumenten opengesteld

Meer dan 5.000 monumenten zijn dit weekend gratis opengesteld. Er worden volop rondleidingen, workshops en andere extra activiteiten georganiseerd. Je kunt bijvoorbeeld een demonstratie bijwonen of meelopen met een wandeling. De volledige agenda vind je op de website van Open Monumentendag. Je kunt filteren op jouw provincie of woonplaats om te zien welke monumenten je kunt bezoeken bij jou in de buurt. Het aanbod is groot en divers. Van oude fabrieksgebouwen en kasteelruïnes, tot historische boerderijen en landhuizen. Om alvast een idee te krijgen van de variatie, lichten we hier een paar panden uit. 

De Inktpot in Utrecht
Op zaterdag 13 september worden er doorlopend rondleidingen georganiseerd in het iconische hoofdkantoor van ProRail vlakbij het Centraal Station in Utrecht, beter bekend als de Inktpot. Het pand is het grootste bakstenen gebouw van Nederland. Het is een ontwerp van de ingenieur George van Heukelom. Hij maakte het in opdracht van de Nederlandse Spoorwegen (NS). Voor het leveren van voldoende materialen moest de NS twee steenfabrieken, een houtbedrijf, drie schepen en een Limburgs bos aanschaffen om de bouw van de Inktpot te voltooien. In 1921 was het gebouw af. Veel van de historische elementen zijn nog bewaard gebleven, waaronder het trappenhuis en de art deco-klokken. 

Brandspuithuisje op Ameland
Rond het jaar 1913 werden in de vier dorpen op Ameland brandspuithuisjes neergezet. Deze relatief kleine gebouwen dienden als opbergplek voor - zoals de naam al verklapt - brandspuiten. In geval van nood konden bewoners snel naar een van deze plekken rennen om de spuiten erbij te halen. Tijdens Open Monumentendag kun je het brandspuithuisje in Nes bekijken. Het is volledig gerestaureerd en op authentieke wijze ingericht. 

Brandenwijnstokerij in Zutphen
Tegen de oude stadsmuur van Zutphen vind je de voormalige brandewijnstokerij van de firma v/h Mispelblom. Daar werd in de 19de en 20ste eeuw brandewijn en likeur gemaakt. In 2013 is het pand verbouwd tot advocatenkantoor en galerie. Tijdens Open Monumentendag kun je daar onder meer twee historische putten bekijken: een 14de-eeuwse waterput en een 20ste-eeuws grondvat waarin vroeger brandewijn werd opgeslagen. 

Baalsbruggermolen en abdij in Kerkrade
In Kerkrade langs de rivier de Worm ligt een watermolen uit de 18de eeuw, beter bekend als de Baalsbruggermolen. Deze constructie was eigendom van de nabijgelegen abdij Rolduc en diende als belangrijke inkomstenbron voor de geestelijkheid. De boeren in de omgeving lieten in de Baalsbruggermolen hun graan malen. Dat moesten zij ook wel, want de graaf van Burg Rode had hen daartoe verplicht. 

Ook abdij Rolduc is dit weekend opengesteld. Het is het oudste klooster van Nederland. In de 12de eeuw gaf de heer Adelberg van Saffenberg, de eigenaar van Burg Rode, een stuk grond aan priester Ailbertus van Antoing en zijn twee broers. De drie mannen lieten daar een woning, houten kapelletje en een crypte bouwen. Het groeide in de eeuwen daarna uit tot een omvangrijk abdijcomplex. Nu doet het dienst als hotel en congrescentrum. 

Burgerweeshuis in Zeeland
In de Zeeuwse plaats Aardenburg kun je een kijkje nemen in het Burgerweeshuis. Het omvat meerdere 17de-eeuwse monumentale panden die naast elkaar staan in de Weststraat. Het had diverse functies. Het diende als armenhuis, weeshuis en bestuurscentrum voor regenten. Nu wordt de historische regentenkamer nog gebruikt als vergaderruimte. Het Burgerweeshuis is te bezichtigen met een rondleiding van een gids.

Kasteelruïne Ravesteyn
Gedurende Open Monumentendag zijn er veel kastelen en landhuizen te bezoeken. Deze functioneren tegenwoordig als museum, restaurant, cultuurcentrum, evenementenlocatie of woonhuis. Maar je kunt natuurlijk ook een kijkje nemen bij een ruïne.

In de voorgaande eeuwen zijn veel landhuizen, burchten en kastelen met de grond gelijk gemaakt. Vaak zien we daar bijna niets meer van terug, op een enkele toren, muur of gracht na. Maar soms staat er meer overeind, zoals in de Zuid-Hollandse plaats Heenvliet. Achter het ambachtsherenhuis vind je daar een landgoed met in het midden de ruïne van kasteel Ravesteyn. Op het terrein kun je de muren bekijken van de 13de-eeuwse donjon: een versterkte woontoren. Dat gebouw werd verwoest in 1572 gedurende het conflict tussen de Spanjaarden en de Watergeuzen. Het huis was niet meer bewoonbaar, maar is wel als ruïne en rijksmonument bewaard gebleven.

En er is nog veel meer te zien. Bekijk hier de volledige agenda op de website van Open Monumentendag. 

Afbeelding header: Promotiebeeld Open Monumentendag. Fotograaf: Cathelijne Beckand.