Waar vond de Slag bij Ane precies plaats?
In juni startte op landgoed De Groote Scheere in Holthone, vlak bij de huidige provinciegrens tussen Overijssel en Drenthe, een archeologisch onderzoek naar een van de meest bekende veldslagen uit de Drentse en Overijsselse geschiedenis: de Slag bij Ane in 1227. Tijdens die slag versloeg een groep lichtbewapende Drentse boeren uit Coevorden het goed uitgeruste ridderleger van de bisschop van Utrecht. Tenminste, zo gaat het verhaal. Maar er zijn nog veel vragen. In het archeologisch onderzoek bij landgoed De Groote Scheere hopen vrijwilligers, veteranen en archeologen sporen te vinden van het slagveld.
Het was erg warm op die bewuste zomerdag, 28 juli 1227. De Utrechtse bisschop Otto van Lippe en zijn soldaten trokken op naar Coevorden. In de buurt van het buurtschap Ane treffen ze het leger van burggraaf Rudolf van Coevorden, wiens troepen merendeels bestonden uit lichtbewapende Drentse boeren. De bisschop van Utrecht was in die tijd de wettige heerser over de noordelijke delen in de regio van het huidige Drenthe, Overijssel en een deel van Groningen, samen het zogenoemde Oversticht. Rudolf van Coevorden was waarnemend bestuurder in het Drentse gebied en wilde daar zijn macht verstevigen. Hij kwam in opstand tegen de bisschop. Bij Ane stonden de twee tegenover elkaar.
In het moeras
Rudolf en de Drenten wisten dat ze een slag op open veld niet konden winnen van de goed uitgeruste ridders van de Utrechtse bisschop. Daarom lokten ze hun tegenstanders naar een moerassig gebied. Daar kwam het leger van Otto in grote problemen. De paarden, inclusief ruiters, zakten weg in de drassige grond. Soldaten kwamen vast te zitten en konden door hun zware wapenuitrusting niet wegkomen. De Drenten vielen aan en wonnen. De bisschop werd gevangengenomen en gedood. De gebeurtenis is beschreven in één bron uit die tijd, de Narracio (1232). Maar daar moeten wel wat kanttekeningen bij worden gezet: de onbekende auteur had een duidelijke voorkeur voor de kant van Otto. De troepen van Rudolf beschreef hij als onmensen. Ze waren de ‘vijand’.
Na de Slag bij Ane leek Rudolf op de winnende hand te zijn, maar dat was van korte duur. Een jaar later viel de opvolger van Otto, Wilbrand van Oldenburg, de Drentse gebieden binnen. In 1230 ontmoetten Rudolf en Wilbrand elkaar op Kasteel Hardenberg. Rudolf was daartoe uitgenodigd onder het voorwendsel van vredesonderhandelingen, maar hij werd gevangen genomen en gedood.
Bijna 800 jaar geleden
De Slag bij Ane was een belangrijk moment voor de ontwikkeling van meerdere plaatsen in de regio. De nieuwe Utrechtse bisschop probeerde zijn gezag te verstevigen in het gebied en liet onder meer het versterkte kasteel Hardenberg bouwen om vandaaruit het Oversticht te verdedigen. Zwolle, Ommen en Hasselt kregen in de jaren na de slag stadsrechten, omdat zij hulp hadden verleend aan de bisschop. In Drenthe droeg de bisschop de bewoners op om als boetedoening een nonnenklooster op te richten, ter nagedachtenis aan de slachtoffers. Het klooster Mariënkamp (Maria in Campis) werd eerst in de buurt van Coevorden gebouwd en later naar een nieuwe plek verplaatst, waarmee de basis werd gelegd voor de Drentse hoofdstad Assen. In dat klooster is nu het Drents Museum en Drents Archief gevestigd.
De slag kreeg een prominente plek in de geschiedschrijving van de regio. Toch zijn er ook nog veel vragen. Wie deden er nu werkelijk mee in het leger van Rudolf? Waren het echt enkel Drentse boeren, of vochten er ook edelen en ridders aan zijn zijde? En waar vond de slag precies plaats? In 2025 werd de Stichting Overstichtse Oorlogen opgericht die onderzoek doet naar de slag, de hoofdrolspelers en de gevolgen. De resultaten van het hele onderzoek worden volgend jaar bekend gemaakt: dan is het precies 800 jaar geleden dat deze confrontatie plaatsvond.
Slagveldarcheologie
Bij het onderzoek speelt slagveldarcheologie een belangrijke rol. Onlangs is bekend gemaakt dat de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, veteranen van Recovery on the Battlefield en detectoramateurs van de Stichting Overstichtse Oorlogen samen zullen werken voor een systematisch archeologisch onderzoek bij het Landgoed de Groote Scheere, dat nu in het bezit is van verzekeringsmaatschappij a.s.r. Het gebied was tot het begin van de 20e eeuw grotendeels moeras, maar vanaf 1920 hebben ontginningswerkzaamheden ertoe geleid dat het land gedeeltelijk droog kwam te staan. Op het landgoed zijn eerder onder meer stijgbeugels, een pijlpunt en een hoefijzer gevonden. Mogelijk zijn die verloren tijdens de veldslag. De deelnemende vrijwilligers, veteranen en archeologen hopen met het onderzoek de exacte locatie te kunnen bepalen van het middeleeuwse slagveld.
Delen: