Met een ploeg en collectebus langs de deuren van het dorp
Voor veel mensen zitten de feestdagen er voorlopig weer op. De kerstbomen worden stukje bij beetje afgetuigd en de champagneglazen worden opgeborgen. In Engeland in het begin van de 19de eeuw hoefden sommige mensen niet zo heel lang te wachten op de volgende feestelijke gelegenheid, namelijk Plough Monday, op de eerste maandag na de christelijke feestdag Driekoningen. Hoewel veel mensen de gebruiken rondom Driekoningen kennen - zoals het verstoppen van een boon in koningsbrood, verkleed langs de deuren gaan en de kerstboom opruimen - is Plough Monday als feestdag minder goed bekend. Het wordt ook slechts op een paar plekken nog gevierd. Een kort kijkje in de geschiedenis van Plough Monday.
Verkleedpartij in processie
In zijn Every-day book (1826) verzamelde de Engelse auteur William Hone (1780-1842) anekdotes, gebruiken, gebeurtenissen en dagelijkse bezigheden uit het begin van de 19de eeuw verdeeld over 365 dagen. Het bevatte ook feestdagen waar men elk jaar weer naar uitkeek, waaronder Plough Monday. Deze dag werd zo genoemd, schreef Hone, omdat het de eerste dag was na kerst waarop boeren opnieuw de ploeg ter hand namen en het werk op het land werd hervat. Bij deze gelegenheid trok men in sommige delen van Engeland met een ploeg langs de deuren van de dorpelingen. Hone beschrijft dit als volgt. De processie bestond uit zo’n 30 tot 40 mannen die de ploeg voorttrokken, gekleed in witte hemden met kleurrijke slierten en strikken, vergezeld door een oudere vrouw of een jongeman verkleed als oudere vrouw (de zogenoemde Bessy), een grappenmaker gehuld in dierenvellen en uitgerust met een collectebus (de fool), en tientallen muzikanten en dansers. Gedurende de dag werd er geld ingezameld bij de bewoners en omstanders. ‘s Avonds werd van dat geld gezamenlijk feestelijk gegeten en bier gedronken.
Begin van het landbouwjaar
Anders dan de kerstdagen valt Plough Monday niet elk jaar op dezelfde datum. De feestdag vindt plaats op de eerstvolgende maandag na Driekoningen op 6 januari. Plough Monday luidde het begin in van het nieuwe landbouwjaar, en werd met name gevierd in het noorden en oosten van Engeland. De exacte gebruiken verschilden sterk per regio. De versie die Hone beschrijft, is er dan ook één van de velen. Over het algemeen bestond de feestdag uit een processie en een versierde ploeg die door het dorp werd getrokken. Mensen verkleedden zich, zongen, dansten (soms met zwaarden), rammelden met de collectebus en haalden grappen uit.
De kaars die altijd brandde
De eerste vermeldingen van het feest dateren uit de 15de eeuw. Oorspronkelijk, zo schreef William Hone, zou het geld werden ingezameld om de plough-light voortdurend aan te houden. Dit was een kaars die het hele jaar door brandde in de plaatselijke kerk om de boeren te zegenen met een goede oogst. In de 16de eeuw verdwenen met de Reformatie de plough-lights en viel het kerkelijke element van Plough Monday weg. Het gebruik om met de ploeg langs huizen te gaan en geld te verzamelen hield nog enkele eeuwen stand.
Heropleving
Als gevolg van de mechanisatie in de landbouw nam het aantal mensen dat werkzaam was in de agrarische sector in de loop van de 19de eeuw en met name in de 20ste eeuw sterk af. Daarmee daalde ook de animo voor Plough Monday. Langzamerhand raakte de feestdag in de vergetelheid. Met de Second British Folk Revival (de eerste opleving vond plaats tussen 1890-1920, de tweede tussen 1945-1969) vond in de jaren ’60 van de vorige eeuw een heropleving plaats van allerlei soorten oude feesten, tradities en muziekstijlen. Ook Plough Monday werd op sommige plekken in (het oosten van) Engeland nieuw leven ingeblazen. Nog altijd wordt een variant ervan jaarlijks gevierd.
Delen: