Hoe een Nederlandse SS’er na 1945 jarenlang onder de radar bleef

Martin Weers is afkomstig uit een uitgesproken geëngageerd NSB-gezin. Hij treedt in juli 1940, op zijn 22ste, in dienst bij de Waffen-SS. Hij heeft geen enkele militaire ervaring - omdat zijn broer al in dienst was had hijzelf eerder niet voor zijn nummer op hoeven komen - maar wordt toch ingedeeld bij de elite-eenheden: de 4.Kompagnie bataillon I./Westland, 2.gruppe, 4.zug. Een eenheid die later zou worden ingedeeld onder de Wiking-divisie waarin ‘Germanen’ uit verschillende Noordwest-Europese landen dienden.

Einsatzgruppen
Weers wordt opgeleid in München en gaat in 1941 naar het Oostfront. Hij is 23 jaar wanneer Duitsland in juni van dat jaar de Sovjet-Unie binnenvalt en zijn divisie rukt achter de troepen op. De Wikingers komen middenin het werk terecht van de Einsatzgruppen, speciale moordeenheden die achter het front ‘vijandige elementen’ dienen te elimineren. Daarmee worden officieel vooral ‘politieke vijanden’ zoals communistische functionarissen en partizanen bedoeld. Maar de Einsatzgruppen martelen en vermoorden vooral ook mensen die ogenschijnlijk niet direct aan die omschrijving voldoen, en wel op grote schaal: ze brengen uiteindelijk meer dan een miljoen Joodse burgers om en duizenden krijgsgevangen Russische soldaten. De meest verschrikkelijke oorlogsmisdaden zijn van meet af aan schering en inslag.

Dagboek
Alhoewel de Nederlandse SS’ers van het regiment Westland zelf geen onderdeel zijn van zo’n Einsatzgruppe, helpen ze wel een handje mee. Uit dagboeken, waaronder dat van Weers, weten we dat een groep Nederlanders in dat regiment vooral in juli 1941 betrokken zijn bij de moord op Joden. Het zijn voor zover bekend de enige Nederlandse Waffen-SS’ers die op deze schaal aan de genocide in de Sovjet-Unie meewerken.

Weers vertrouwt na aankomst in Tarnopol (Ternopil, nu in Oekraïne) zijn ervaringen toe aan zijn dagboek en is enthousiast over zijn deelname aan de pogrom: ‘4 Juli. Vandaag kwamen we om 3.15 uur in Tarnopol aan. Ook hier waren de Russen als beesten tekeer gegaan. Zoals overal hadden de Joden alles in handen gehad en hun lusten op het volk botgevierd. Het zal een ieder wel duidelijk zijn dat wij als SS-mannen onbarmhartig tegen de Joden optreden. Het was ons dan ook zeer welkom dat de burgerbevolking de Joden in een gevangenis tezamen dreef, waar zij hun verdiende straf [ze werden mishandeld en doodgeschoten, red.] ontvingen. In deze gevangenis waren honderden Oekraïners vermoord. Hoofdzakelijk de Joden hadden hier een grote rol gespeeld. Op dezelfde plaats ontvangen zij hun straf. Oog om oog en tand om tand!’

Weers laat zich kennen als overtuigde nazi die volstrekt loyaal is aan Hitler en bereid is zijn leven te geven voor het nazigedachtegoed, antisemitisme en antibolsjewisme incluis. Hij schrijft onder meer: ‘Wij weten dat wij SS-mannen zijn. Wij weten dat we nationaalsocialisten zijn. En in de allereerste plaats, we hebben den Führer trouw gezworen tot in de dood. In ons devies staat: “Onze eer heet trouw”. Daar willen we naar leven en sterven.’

Medogenloos
Hij raakt dus betrokken bij ernstige oorlogsmisdaden en maakt zich kennelijk persoonlijk schuldig aan genocide. Voor hem is dit volkomen acceptabel en niet meer dan noodzakelijk in het licht van de vernietigingsoorlog die Duitsland in het oosten voert. Zo schrijft hij: ‘Als wij versagen in de strijd tegen Rusland, dan is Europa verloren. Als politieke soldaten treden wij Moskousch horden tegemoet. Onze Führer weet wat hij doet, op het juiste moment zal hij voor ons het aanvalsteken geven.’ Die politieke soldaten zullen alles doen wat nodig is om dé ideologische vijand te vernietigen. Weers wordt een meedogenloze moordenaar. Wat hij gedaan heeft, is nog jaren rechtsgrond voor vervolging.

Wat Weers heeft gedaan tijdens de Duitse bezetting blijft grotendeels onderbelicht bij de Bijzondere Rechtspleging. Weers’ vervolging verzandt tussen de duizenden dossiers. Hoe kon dit gebeuren? En hoe liep het uiteindelijk met hem af? Je leest er meer over in het nieuwe nummer van Geschiedenis Magazine. Abonnees ontvangen dit nummer omstreeks 7 maart. Nog geen abonnee? Meld je uiterlijk donderdag 20 februari aan, dan krijg ook jij dit nummer thuisgestuurd. Of haal het losse nummer in huis vanaf 7 maart in de (online) winkel.