Hoe de huiskat in China terechtkwam

De eerste huiskatten
Huiskatten stammen af van de oorspronkelijk Afrikaanse wilde kat en werden waarschijnlijk al zo’n 9.000 jaar geleden gedomesticeerd. Wetenschappers vermoeden dat dit voor het eerst gebeurde in het Nabije Oosten (in de Levant, Mesopotamië en Anatolië) of in het oude Egypte. Het leven als gedomesticeerde kat had voordelen – voor zowel de ‘baasjes’ als voor de beestjes. De katten jaagden op muizen en ratten die de gewassen van boeren opaten. In ruil voor de knaagdierbestrijding kregen de katten voedsel en beschutting. Het resultaat: relatief zelfstandige en - afwisselend - aanhankelijke of afstandelijke huisdieren die het internet massaal hebben veroverd.

Tussen 600 en 900 arriveerde de gedomesticeerde katten ook in China. Hoe ze daar in de vroege middeleeuwen terechtkwamen? Dat was nog niet helemaal duidelijk. Recent onderzoek dat Chinese wetenschappers publiceerden op het platform bioRxiv breng hier verandering in.

Tijgerkatten
De onderzoekers analyseerden de botresten van 22 katten, variërend van 5000 tot een paar honderd jaar oud en afkomstig van 14 verschillende archeologische vindplaatsen in China. Ze achterhaalden tot van welke diersoorten de botresten waren en dateerden het materiaal.

Een deel van de katten die in het onderzoek werden geanalyseerd waren verwant aan de Bengaalse tijgerkat (Prionailurus Bengalensis). Deze katachtigen woonden 5.000 jaar geleden al bij mensen in de buurt. Vermoedelijk zorgden de mensen ook voor hen. De Bengaalse tijgerkat was daarentegen niet gedomesticeerd (wel bijna, maar nog niet helemaal). Vanaf de tweede eeuw vertrokken de Bengaalse tijgerkatten weer uit de nederzettingen van mensen. Er werden op de archeologische vindplaatsen van latere datum geen botresten meer van hen gevonden. Waarschijnlijk trokken de dieren toen weer terug naar het wild als gevolg van oorlogen of klimaatverandering.

Uit de botresten bleek dat 14 katten verwant waren aan de moderne gedomesticeerde kat (Felis Catus), die afstamt van de eerdergenoemde Afrikaanse wilde kat. Op basis van de botresten, vermoeden onderzoekers dat de gedomesticeerde katten tussen 600 en 900 naar China kwamen.

Een wit katje op de zijderoute
De vroegste gedomesticeerde kat in het onderzoek leefde in 8ste of 9de eeuw, in de provincie Shaanxi. Uit een DNA-analyse bleek dat de kater wit of gedeeltelijk wit was met hier en daar wat vlekken. De onderzoekers merkten op dat deze kat genetisch verwant is aan de vroegmiddeleeuwse kat die enkele jaren terug in de stad Dzhankent in Kazachstan werd gevonden. Dit dier leefde ruwweg in dezelfde periode, tussen het jaar 775 en 940.

Zowel Dzhankent in Kazachstan als Shaanxi in het noordwesten van China waren handelsplaatsen in de zijderoute. De zijderoute was een omvangrijk netwerk dat eeuwenlang Azië met Europa verbond van de tweede eeuw v. Chr. tot aan de 15e eeuw. Via die route verkochten handelaren hun kruiden, goederen en – zoals de naam al verklapt – zijde. De onderzoekers vermoeden nu, mede op basis van de genetische gelijkenis tussen de bovengenoemde twee dieren, dat ook gedomesticeerde katten via de zijderoute werden verhandeld. 

Witte vacht
De katten werden erg populair in China in de eeuwen die volgden. Men zag hen als exotische huisdieren en als gerespecteerde huisgenoten. Ze wandelden zelfs door de gangen van koninklijke paleizen. Zo zijn in de literatuur de namen van twee 10de-eeuwse koninklijke katten overgeleverd: Xianchan Nu en Kunlun Daji, de huisdieren van een prinses. De voorkeur leek in Oost-Azië uit te gaan naar – deels - witte katten. De DNA-analyse in het onderzoek bevestigt wat we ook zien op oude schilderijen en tekeningen uit China: poezen met een grotendeels witte vacht met hier en daar vlekken.