Hersenchirurgie in het oude Egypte
Hoe gingen dokters in het oude Egypte om met ziektes waar ze geen remedie voor hadden? Een vierduizend jaar oude schedel vertelt er meer over. De schedel vertoont sporen van tumoren met daaromheen door de mens aangebrachte incisies. Probeerden de artsen deze ziekte te behandelen?
Medische papyri
Het was al bekend dat de Egyptenaren goed overweg konden met een scalpel en veel kennis hadden van medicijnen. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de Papyrus Ebers (de papyri werden vernoemd naar de vinders): een medisch tekst uit ca. 1550 v.Chr. die honderden ziektes opsomt, inclusief bijbehorende remedies. Ook de Papyrus Edwin Smith, uit ca. 1600 v.Chr., beschrijft talloze (hoofd)wonden en mogelijke behandelingen. Egyptische dokters konden dus een breed scala aan ziektes en verwondingen identificeren en behandelen. Bovendien vulden ze gaatjes in kiezen, bevestigden ze valse tanden en maakten ze protheses bij verlies van ledematen. Zo vonden archeologen een schoen met een houten teen.
Grenzen van kennis en kunde
De medische praktijken en inzichten in het oude Egypte waren bijzonder geavanceerd, maar ook deze kundige artsen hadden niet overal een antwoord op. Tatiana Tondini van de Universiteit van Tübingen merkte op: ‘Hoewel de oude Egyptenaren in staat waren om complexe schedelfracturen te behandelen, zien we dat een ziekte als kanker nog aan de grenzen van hun medische kennis lag'. Toch lijkt het er wel op dat de oude Egyptenaren deze ziekte probeerden te onderzoeken en mogelijk zelfs probeerden te behandelen. Dit concludeerde een recent rapport, gepubliceerd in Frontiers in Medicine.
Schedels onderzocht
Een internationaal team van onderzoekers, geleid door paleopatholoog Edgard Camarós van de universiteit van Santiago de Compostela, bestudeerde twee schedels uit het oude Egypte. De eerste schedel dateert uit het derde millennium v. Chr. en behoorde toe aan een man van tussen de 30-35 jaar. De tweede schedel is jonger. Deze komt uit de periode tussen de zevende en vierde eeuw v. Chr. Dit was een vrouw van boven de 50 jaar. Beide schedels vertoonden sporen van tumorgezwellen en mogelijke uitzaaiingen. Rondom de sporen van de gezwellen vonden onderzoekers bij de oudste schedel ook incisies die aangebracht lijken te zijn met scherpe metalen instrumenten. De inkepingen zijn gemaakt rond het tijdstip van overlijden en suggereren dat de Egyptenaren mogelijk hebben geprobeerd om de tumor operatief te verwijderen of dat zij de ziekte post mortem wilden bestuderen.
Nieuwe vragen
De twee schedels bieden een interessant startpunt voor toekomstig onderzoek. Niet alleen naar de ontwikkeling van medische kennis en praktijken in antieke samenlevingen. Maar ook naar de geschiedenis van een ziekte zoals kanker. Hoe ging men hier duizenden jaren geleden mee om? Hoe probeerden artsen in antieke samenlevingen de ziekte te behandelen? En wat wisten ze hier al over?
Delen: