De pest verdrijven door muziek

Het coronavirus houdt ons nog steeds in zijn greep. Verwoed proberen we een medicijn te vinden. In de 15de eeuw was dat niet anders: ook de pestpandemie bracht een zoektocht naar geneesmiddelen op gang. Eén hiervan was muziek. Zingen zou de pest verdrijven, en vooral de meerstemmige smeekbede ‘O gezegende Sebastiaan’ zou helpen. Het vocaal kwartet Pulse Ensemble bracht het lied opnieuw tot leven. U kunt het hier luisteren!

Heilige doorzeefd met pijlen
Het motet was gewijd aan de heilige Sint Sebastiaan, die leefde in de derde eeuw na Christus. Om aan de vervolgingen door de Romeinen te ontkomen hield hij zijn christelijke geloof geheim. Zijn wonderen, lange redevoeringen en hulp aan medechristenen werden echter opgemerkt door de Romeinse keizer Diocletianus.

 

Diocletianus liet Sebastiaan oppakken, aan een paal binden en doorzeven met pijlen. De heilige Irene wilde hem begraven, maar merkte dat hij nog leefde en verzorgde hem tot hij weer beter was. De aangesterkte Sebastiaan wachtte de keizer op om te hem wijzen op zijn onrechtvaardige en wrede behandeling van christenen. Dat werd hem fataal: de keizer liet hem doodslaan.

Van heilige naar pestheilige
Vier eeuwen later teisterde de pest de bewoners van Lombardije. Toen ze een altaar voor Sint Sebastiaan oprichtten, verdween de pest echter prompt uit het gebied: het was een wonder. In heel Europa had Sebastiaan voortaan de reputatie van pestheilige.

Sint-Sebastiaan bidt voor de pestlijders door Josse Lieferinxe, 1497. Publiek domein.

 

Toen de Lombardijnen in de 15de eeuw weer door de pest werden getroffen, besloot de aan het Milanese hof werkzame Vlaams-Nederlandse componist Gaspar van Weerbeke (ca. 1445- na 1516) een lied voor Sint Sebastiaan te schrijven. Hierin herinnerde hij de heilige aan zijn eerdere wonder en smeekte hem om opnieuw de pest te verdrijven.

Muzikaal medicijn
Niet alleen aan het zingend aanroepen van Sebastiaan werd tijdens de Renaissance een heilzame werking toegeschreven, dokters beschouwden zingen in het algemeen als een medicijn tegen allerlei ziekten. Zo ook tegen de pest. Met goede vrienden en familie genieten van kunst en muziek werd beschouwd als een serieus geneesmiddel.

Muzikanten tijdens de Renaissance. Het concert door Gerard van Honthorst, 1623. Publiek domein.

 

Reden voor veel Europese vorsten, edelen en andere hooggeplaatsten om gul te geven aan schilders, beeldhouwers, componisten en muzikanten, en zo bovendien de verspreiding van kunst en kunstenaars in Europa te bevorderen. Er ontstond een bloeiende intellectuele en artistieke gemeenschap die de landsgrenzen oversteeg.

Sint Sebastiaan als coronaheilige? 
Hoewel de medische wetenschap tegenwoordig niet langer overtuigd is van de genezende werking van zingen, kunnen muziek en kunst nog steeds voor verlichting zorgen in moeilijke tijden. Voor mensen die door de corona-lockdown van elkaar zijn gescheiden, kan de gedeelde beleving van kunst de afstand overbruggen, ook over de gesloten internationale grenzen heen. Met de uitvoering van het oude ‘O beate Sebastiane’ hoopt het vocaal kwartet Pulse Ensemble Europeanen opnieuw met elkaar te verbinden. Het motet wordt begeleid door een schilderij van Koen Leenaers.

Delen: