5.200 km bunkers van de Noordkaap tot Spanje: de aanleg van de Atlantikwall

In de zomer van 1940 heeft nazi-Duitsland heel West-Europa onder de voet gelopen. Alleen Groot-Brittannië ontbreekt nog. Maar dat staat wel degelijk op Hitlers wensenlijst. Daartoe laat hij de Kriegsmarine meteen na de capitulatie van Frankrijk beginnen met de bouw van kustbatterijen langs het Kanaal: licht en zwaar geschut, observatie- en commandoposten, munitiebunkers en zoeklichten. Doel: controle op de scheepvaart daar en ondersteuning van Operatie Seelöwe, de invasie van Groot-Brittannië. Daaraan voorafgaand moet het Britse luchtruim veroverd worden, maar Duitsland verliest deze luchtslag en Operatie Seelöwe wordt uitgesteld.

Pijlen op de Sovjet-Unie
Hitler besluit eerst de Sovjet-Unie te verslaan, ook al heeft hij in 1939 een anti-aanvalspact gesloten met Sovjetleider Stalin. Op 22 juni 1941 gaat Operatie Barbarossa van start: ruim drie miljoen Duitse soldaten vallen over een breed front binnen en jagen het Rode Leger de steppen over richting Moskou. Hitler wil in twee maanden tijd de Sovjet-Unie veroverd hebben, maar verkijkt zich op de enorme afmetingen van het land. De herfstregens beginnen, zijn leger zakt weg in de modder, en dan valt de winter in; op 6 december vriest het 35 graden. In de winter van 1941-1942 komt de Duitse inval volledig tot stilstand.

Hitler wil in Rusland een doorbraak forceren. Er moeten meer legers heen, maar hij heeft tegen de adviezen van zijn generaals in alle reserve-eenheden al ingezet. Jaarlijks roept de Duitse regering een miljoen achttienjarigen op voor de Wehrmacht maar de nieuwe rekruten compenseren ternauwernood het miljoen aan Duitse gesneuvelden en gewonden. Waar haalt hij troepen vandaan?

Kustdefensie
Hitler kijkt naar de Atlantische kust. Van Noorwegen tot aan de Frans-Spaanse grens zijn grote legereenheden gestationeerd, die een geallieerde invasie vanuit zee moeten tegenhouden, maar al die soldaten zitten af te wachten en hebben niks te doen. Hij besluit de kustdefensie uit te breiden tot een ‘onoverwinnelijke’ Atlantikwall: een immense verdedigingslinie van 5200 km lang. Zo zijn daar veel minder soldaten nodig en kan Berlijn hele legereenheden naar het oostfront verplaatsen.

Organisation Todt
Op 23 maart 1942 geeft Hitler bevel tot de bouw. De uitvoerder is Organisation Todt, een enorme congregatie aan bouwbedrijven genoemd naar de oprichter Fritz Todt die in de jaren ’30 het Autobahn-netwerk voor het naziregime heeft aangelegd. Sinds 1938 is Organisation Todt een semioverheidsbedrijf voor met name paramilitaire projecten zoals de zogeheten Siegfriedlinie (Westwall) tussen Kleef en de Zwitserse grens, en later onder meer U-bootbunkers in bezet Frankrijk en ondergrondse fabrieken en lanceerplatforms voor de V1 en de V2.

Organisation Todt verklaart het totale kustgebied van West-Europa tot verboden terrein. Dit Sperrgebiet reikt van de vloedlijn tot zo’n 3 tot 5 kilometer landinwaarts. Alle inwoners moeten hun huizen verlaten en zien tot hun verbijstering hoe hele dorpen, woonwijken, fabrieken en kassen tegen de vlakte gaan...

Er komen bunkers, antitankmuren en -grachten voor in de plaats. Honderdduizenden Europeanen raken dakloos, onder wie 130.000 mensen uit Den Haag en Scheveningen. De Atlantikwall bestaat uit een serie losse, zelfstandig opererende kleine en grote eenheden met geschut dat elkaar ondersteunt. Het formaat hangt af van het strategisch belang. De kleinste versterking is een zogenoemd Widerstandsnest en de grootste een Festung. Hitler roept voortdurend overmoedig dat de Atlantikwall net als zijn Duizendjarig rijk absoluut onoverwinnelijk is, maar Rommel ziet gaten in de verdediging. In het aankomende nummer 6 vertelt Ynskje Penning-Van Staalduinen er meer over in een nieuwe serie over de Atlantikwall. Abonnees ontvangen dit nummer omstreeks 27 augustus. Dit nummer niet missen maar nog geen abonnee? Meld je aan vóór donderdag 13 augustus, dan krijg ook jij dit nummer thuisgestuurd!