Wereldoorlog in de woestijn

Eind 1942 vochten twee iconische legeraanvoerders een zware veldslag uit bij het Egyptische kustplaatsje El Alamein. Rommel en Montgomery waren aan elkaar gewaagd en de slag duurde lang. Marco Middelwijk legt uit waarom de Britten toch wonnen.

Bernard Montgomery en Erwin Rommel waren totaal verschillend. Rommel was vanaf het begin van de oorlog Hitlers favoriete generaal. In de woestijnoorlog van Noord-Afrika herhaalde hij de principes van de Blitzkrieg die hij in mei 1940 bij de aanval op Frankrijk met succes had toegepast. Rommel concentreerde zijn gepantserde en gemechaniseerde eenheden om bij bepaalde punten met overmacht door de vijandelijke linies heen te breken. Vervolgens leidde hij zijn eenheden om sterk verdedigde posities heen om deze in de rug aan te vallen of achter te laten voor de infanterie. De tegenstander kreeg geen tijd zich te hergroeperen.

Woestijnvos

Rommel was een inspirerende legeraanvoerder die zich vaak aan het front bevond om zijn troepen rechtstreeks aan te sturen. Een Duitse majoor beweerde dat elke Duitse soldaat wist ‘dat Rommel de laatste man was die Rommel zou willen sparen; ze zagen hem in hun midden en voelden: dit is onze leider!’ Zijn zwakke plek was dat hij regelmatig verzuimde om voldoende tijd te reserveren voor het bevoorraden van zijn eenheden. Andere keren lukte het hem niet om de benodigde voorraden los te wrikken bij het opperbevel. Uit de bijnaam ‘e Woestijnvos die Britse militairen hem gaven, spreekt hun respect voor zijn gedurfde en verrassende aanpak.

Rommel op een jeep in de woestijn, februari 1942 (Shutterstock).

 

Niet onder de indruk

Montgomery ging juist heel voorzichtig en methodisch te werk. Dat hij altijd alles minutieus plande, kwam hem vaak op de kritiek te staan dat er zo er geen ruimte was voor flexibel handelen tijdens gevechtsoperaties en kansen onbenut bleven. Zijn talent lag vooral in het organiseren en het trainen van zijn troepen. Hij stond erop dat zijn eenheden ruimschoots waren voorzien van voorraden en mankracht. Dit maakte hem geliefd bij de troepen, al was zijn leiderschapsstijl afstandelijk. Hij inspireerde bovendien door standvastigheid: hij liet duidelijk blijken niet onder de indruk te zijn van Rommel of welke tegenstander ook. Dit gold trouwens ook voor bondgenoten met wie hij het niet eens was. ‘Monty’ geloofde volledig in zijn eigen gelijk waardoor hij vaak moeilijk lag bij zijn collega-generaals en politici. De historicus Anthony Beevor voert in zijn boek De Slag om Arnhem (2018) zelfs aan dat hij aan het syndroom van Asperger leed.

Britten in een veldslag tijdens de woestijnoorlog, door John Nunney (National Archives, Kew).

 

Afrikakorps

Montgomery werd Rommels tegenstander in augustus 1942. Ze kwamen in Noord-Afrika tegenover elkaar te staan in wat tot dan toe een soort touwtrekoorlog was: het front schoof diverse malen via dezelfde plaatsen heen en weer. Rommel was er al in februari 1941 actief. De Duitsers hadden de facto het bevel over de strijd overgenomen van hun bondgenoten de Italianen. De Italiaanse aanval op Brits-Egypte vanuit hun kolonie Libië was mislukt, en het Italiaanse leger redde het niet tegen de Britse Western Desert Force die vanuit Brits-Egypte een tegenaanval uitvoerde. Toen de Britten Libië al ver waren binnengedrongen en de havensteden Tobruk en Benghazi hadden veroverd, besloot Hitler om Rommel te sturen, met het Deutsches Afrikakorps.

Duitsers in Egypte

Rommel zette de aanval in, ook al stond hij officieel onder Italiaans bevel en was de Italiaanse bevelhebber tegen. Aanvankelijk had Rommels Blitzkrieg-tactiek echter succes, het verzwakte Britse leger werd teruggedrongen en op 14 april 1941 overschreden Duitse eenheden zelfs de Egyptische grens. Alleen Tobruk kon niet worden terugveroverd. Rommel kreeg vervolgens ook het bevel over alle Duitse en Italiaanse troepen in Afrika.

Even leken de Duitsers er goed voor te staan, maar de aanvoerroutes werden te lang.  De Britse troepen herstelden zich en wisten Rommel westwaarts terug te dringen. Maar nog steeds was de strijd niet beslist…

Hoe dat uiteindelijk wel gebeurde in de veldslagen bij El-Alamein leest u in het juli/augustus-nummer van Geschiedenis Magazine, vanaf 5 juli in de winkel!  

Delen: