Romeins aquaduct na 2000 jaar boven water

Nu de zomerdroogte dreigt, beseffen we weer hoe belangrijk water is. In de Romeinse tijd was dat niet anders. Door de aanleg van aquaducten zorgden de Romeinen voor voldoende watertoevoer in de grote steden en legioenplaatsen. Onlangs is een stukje van zo’n aquaduct opgedoken. Aan de Bosweg tussen Berg en Dal en Nijmegen zijn sporen gevonden van een houten bak of goot.

Bodem vol geheimen
Helemaal een verrassing was de vondst niet. Dat er een aquaduct lag tussen de twee plaatsen was al langere tijd bekend, vanwege de uitgegraven dalen en opgeworpen dammen die na 2000 jaar nog steeds in het landschap zichtbaar zijn. Maar hoe de watertoevoer precies liep, bleef onduidelijk.

Het Louisedal in Nijmegen duidt op een Romeins aquaduct. Foto door Bert van As, 2010, Wikimedia Commons.

 

Hoewel archeologen al een tijdje vermoedden dat het terrein aan de Bosweg hier wel eens duidelijkheid in kon brengen, werd er nooit gegraven. Aan de oppervlakte was namelijk niets zichtbaar. Maar tijdens bouwwerkzaamheden bleek dat de archeologen toch gelijk hadden: er werden sporen gevonden die erop wijzen dat er 3 meter onder de grond een houten bak of goot heeft gelopen. Deze vondst is een belangrijk puzzelstukje, dat inzicht geeft in (een deel van) de route van het watertoevoersysteem.

Militaire stad
Het aquaduct bij Nijmegen is – voor zover bekend – het enige in Nederland. De Romeinen legden het aan om water uit de heuvels van Berg en Dal naar het legerkamp van het legioen legio X gemina in Nijmegen te transporteren. Het kamp voor zo’n vijfduizend soldaten lag vanaf omstreeks 71 na Chr. op de Hunerberg, een verhoging aan de Waal. Deze legio X gemina is het enige legioen dat in het huidige Nederland een vaste thuisbasis heeft gehad.

Een reconstructie van Ulpia Noviomagus Batavorum, Nijmegen, rond 160 v. Chr. Door Carole Raddato, 2013, Wikimedia Commons.

 

Er waren niet alleen soldaten gevestigd: rondom de legerplaats lag een militaire stad, een canabae legionis, waar duizenden mensen woonden en werkten. Volgens archeologen hebben er op de hele Hunerberg zeker tien tot vijftienduizend mensen gewoond. En die moesten drinken. Voor zoveel bewoners schoot de lokale watertoevoer tekort. Er moest uitgeweken worden naar verder afgelegen bronnen. Maar de strategische plek verlaten was ook geen optie. Daarom zorgden de Romeinen dat het water vanzelf naar hen toekwam: ze bouwden een aquaduct.

Het aanleggen was nog niet zo makkelijk. Er moesten dalen worden gegraven, dammen worden opgeworpen en houten goten worden aangelegd. Het resultaat mocht er zijn: vijf kilometer aquaduct leidde het water uit verschillende bronnen ten oosten van Nijmegen naar het legioenskamp op de Hunerberg.

Nedergermaanse Limes
Het gevonden aquaduct behoorde tot de militaire infrastructuur aan de Romeinse grens, waar ook de legerplaats en de stad deel van uitmaakten. Het geheel staat bekend als de Nedergermaanse Limes. Om dit belangrijke erfgoed te beschermen, is het jaren geleden al uitgeroepen tot archeologisch rijksmonument. Recent hebben Nederland en Duitsland bij de UNESCO de status van Werelderfgoed aangevraagd. Of het aquaduct zich daadwerkelijk zo zal mogen noemen, blijft nog even spannend. Over de voordracht wordt in 2021 beslist.

De Nedergermaanse limes. Door Ziegelbrenner, 2009, Wikimedia Commons.

 

Ook de verdere geheimen van het aquaduct zijn nog niet opgelost. Archeologen hebben de gevonden sporen gedocumenteerd en monsters genomen voor verder onderzoek. Wie de vondst met eigen ogen wil bekijken heeft pech: de bouwput is inmiddels weer dichtgemaakt.
 

Delen: