Ondanks alles een held

DezemaandCasas 1

 

Bartolomé de las Casas heeft zich met praktijken ingelaten die we nu verachtelijk vinden. Hij emigreerde in 1502 als ongeveer 18-jarige naar Hispaniola. Columbus had dit eiland, waarop nu de Dominicaanse Republiek en Haïti liggen, tien jaar eerder voor Spanje geclaimd. Las Casas nam deel aan militaire expedities tegen de lokale bevolking en aan slavenjachten. Hij werd er tot Dominicaans priester gewijd en ging als geestelijke mee met de Spaanse conquistadores die in 1513 op Cuba bloedbaden aanrichtten onder Indiaanse stammen. 

Lees meer...

Beeldenstormen

RP-P-OB-66.160

 

Deze zomer 450 jaar geleden begon de Nederlandse Beeldenstorm - op 10 augustus 1566 in het West-Vlaamse Steenvoorde. De beweging verspreidde zich snel naar het oosten en noorden. Katholieke kerken en kloosters werden gezuiverd van heiligenbeelden en crucifixen, alles wat geassocieerd werd met de mis: ook hosties, altaren en priesterlijke gewaden moesten er op veel plaatsen aan geloven. Het vernielen van heilige beelden, plaatsen of objecten was in 1566 niet nieuw en evenmin uniek- West-Europees. 

Lees meer...

Geschiedenis Magazine: het komende nummer

De redactie is weer bezig met een prachtig nummer. Wat u daarvan kunt verwachten leest u hieronder. Dit nummer thuis ontvangen? Profiteer vóór donderdag 8 november van onze introductieaanbieding: 1 jaar Geschiedenis Magazine van € 64,50 voor slechts € 37,50 én cadeaus!

 GM cover 8 ok

 

Hoe Napoleon haute cuisine introduceerde

Jos Gabriëls
Ooit was Parijs berucht om de slechte kwaliteit van de in openbare eetgelegenheden geserveerde maaltijden. Buitenlandse reizigers klaagden steen en been. Het dineren zelf was ook nog eens onaangenaam: op vaste tijden, met allerlei onbekenden aan een tafel. Lees in Geschiedenis Magazine hoe dit alles veranderde door de Franse Revolutie, en krijg antwoord op de vraag: was Napoleon een lekkerbek? Onder hem kwam Frankrijk op als gastronomisch gidsland bij uitstek.

Het riddertoernooi

Miente Pietersma
Een middeleeuws toernooi! Dan zie je twee geharnaste ruiters voor je die in volle vaart op elkaar afstormen. Met een lange lans proberen ze elkaar uit het zadel te stoten. Het zijn ridders die strijden om de eer, of om de bewondering en liefde van een adellijke dame op de tribune. Dit klopt allemaal - voor de late Middeleeuwen. Het begon echter allemaal heel anders. Jongemannen die zich aan de hoogste bieder verhuurden, 'freelancers', konden in de begindagen goud geld verdienen maar liepen ook groot gevaar.

Onbekende oorlogsverhalen Minispecial

De Hongerwinter...ook in het al bevrijde zuiden

Ingrid de Zwarte
De Hongerwinter...De beelden staan op ons netvlies. De stadsbewoners in het bezette westen van Nederland hadden een schrijnend gebrek aan voedsel, kleding, zeep en brandstof. Minder bekend is dat bijna hetzelfde dreigde in de herfst van 1944 in het bevrijde zuiden. Hoe ontstond deze onderbelichte crisis en waarom konden de geallieerden niet tijdig ingrijpen?

Er was nóg een bankier van het verzet

Hans Schippers
Dit jaar kwam de film Bankier van het verzet uit, en is sinds half september via Netflix te zien. Er duikt zo nu en dan een zekere Van den Berg in op. Zijn rol blijft wat schimmig. In werkelijkheid reisde deze ‘Van den Berg’ met een valse NS-legitimatiepas als controleur 1ste klasse door het land en was hij van cruciale betekenis voor de financiering van het verzet. Geschiedenis Magazine vertelt zijn verhaal. 


Dit nummer thuis ontvangen? Profiteer voor donderdag 8 november van onze introductieaanbieding!

1 jaar Geschiedenis Magazine van € 64,50 voor slechts € 37,50 + cadeaus!

Proefabonnement (2 nummers) voor slechts € 9,50



18e eeuw Handige jongens: Corrupte Zeeuwse WIC-bestuurders verdienden bij als smokkelaars


Ruud Paesie
In 1621 verleenden de Staten-Generaal het octrooi aan de WIC, die zo het monopolie kreeg op de handel en scheepvaart op West-Afrika en Amerika. Op overtreding stond confiscatie en zelfs de doodstraf was mogelijk. Toch ontdoken Nederlandse koopvaarders het monopolie geregeld; ze werden lorrendraaiers genoemd (‘lorre’ is schelm, draaien is vluchten). In december 1718 kwam het tot een explosief treffen tussen WIC en twee smokkelaars.

De ontwrichtende Spaanse griep

Merel Klein
Najaar 1918. De Eerste Wereldoorlog loopt op zijn einde. In heel Europa is het onrustig. De politieke omwentelingen volgen elkaar in oktober en november 1918 snel op. Er vinden massale en bloedige protesten plaats. En ondertussen hebben heel veel mensen griep. Het is een dodelijke variant die wild om zich heen grijpt en hele dorpen ontvolkt. Overheden en doktoren staan machteloos.

Het tragische lot van Anna van Saksen, de tweede vrouw van Willem van Oranje

Bart Lankester
Willem van Oranje, weduwnaar geworden na het overlijden van zijn eerste vrouw, trouwde in 1571 met de 16-jarige Anna van Saksen (1544-1577), telg uit een rijk Duits keurvorstengeslacht. Haar familie vond hem als geboren graaf eigenlijk te min, maar het leek toch handig om via Anna een pion in de Nederlanden te hebben. Het nieuwe huwelijk verliep niet helemaal zoals gehoopt…


1453: Waarom Constantinopel toch in Turkse handen bleef

Joost van den Oever
In 1453 bestormde het leger van Mehmed II de Veroveraar met succes Constantinopel en maakte een eind aan het eeuwenoude Byzantijnse Rijk. Het nieuwe islamitische regime doorkruiste met deze inname het geloof dat Constantinopel niet kon én mocht vallen. De stad zou onafgebroken moeten voortbestaan als hoofdstad van het christendom tot het einde der tijden, wanneer Christus terugkeerde op aarde. Wat te doen? Sommige tijdgenoten hadden een verrassende remedie in gedachten.

1917 Schatzoeken in Atjeh

John Klein Nagelvoort
In januari 1916 meldt de ambitieuze Willem Stammeshaus (35) zich op zijn nieuwe post in Tjalang aan de westkust van Atjeh. Het een ruig en onontgonnen gebied, en voor opstandige Atjehers uit andere streken een ideale plek om zich te verschuilen. Stammeshaus wordt er waarnemend gezaghebber. Hij wil alles over de geschiedenis van ‘zijn’ streek weten en stuit op een spannende oude kwestie. Er is onder meer een kist met geld mee gemoeid. Wat treft hij aan als hij inderdaad gaat graven?


Relieken: ooit het ideale cadeau

Janneke Raaijmakers
Bij de term relieken denken we aan lichaamsresten van een heilige in fraai gedecoreerde houders. Kerken die er een hebben, koesteren het als een kostbare pronkstuk. Vaak zijn ze met goud en edelstenen bewerkt. Maar het verzamelen en koesteren van zulke heilige resten begon helemaal niet zo luxe! In de 4de eeuw stuurden juist christenen die alle aardse weelde vaarwel hadden gezegd, elkaar heilige maar heel eenvoudige cadeaus.

En verder:
Tentoonstelling Egyptische Goden in het Rijksmuseum van Oudheden
Rubriek Overzee - de impact van de stoomvaart
Rubriek Grensgevallen - Duitse antinazistische activist in Oldenzaal, 1934

 


Geschiedenis Magazine thuis ontvangen? Profiteer voor donderdag 8 november van onze introductieaanbieding en ontvang dit prachtige nummer thuis.

1 jaar Geschiedenis Magazine van € 64,50 voor slechts € 37,50 + cadeaus!

Proefabonnement (2 nummers) voor slechts € 9,50

Onderduikhol in Drenthe

OnderduikLang niet alle onderduikadressen waren zo relatief gerieflijk als het Achterhuis van Anne Frank. Samen met haar familie beschikte ze er over een vrij ruim appartement, compleet met (provisorische) keuken en badkamer. Aan de andere kant van het spectrum zaten mensen verscholen in kieren en gaten, verstoken van bewegingsvrijheid. Soms besloten mensen zelfs letterlijk ondergronds te gaan.

Lees meer...

Miguel de Cervantes - Tegen geldzorgen vechten

12Wat een romanpersonage overkomt, is niet per se een autobiografisch verslag van het leven van de auteur. Dit leren we op school en het is een goede vuistregel. Maar soms mag je er een beetje van afstappen, zoals bij de avonturen van Don Quichot, de beroemdste schepping van de Spaanse schrijver Miguel de Cervantes (1547-1616). Niet dat je Cervantes mag vereenzelvigen met zijn hoofdpersoon Alonso Quijano, die door overmatige consumptie van ridderromans zelf een gestoorde ridder wordt.

 

 Marianne Mooijweer


Samen met zijn eenvoudige buurman Sancho Panza als schildknaap doolt hij door de streek La Mancha, de hoogvlakte ten zuiden van Madrid. Onder de fiere adellijke naam Don Quichot trekt hij nobel op zijn stoere raspaard Rocinante ten strijde tegen kwade tovenaars en boeven, beweert hij zelf. De lezer ziet door Cervantes’ humoristische satire wat hij werkelijk is: de ridder van de droeve figuur die op een vemoeide knol, gehuld in een papieren helm en zelfgemaakt harnas, windmolens voor vijandige reuzen verslijt.

 

Barbarijse zeerovers

Het aantrekkelijke van het boek zit hem, behalve in de levendige dialogen, in de confrontatie van de waandenkbeelden van Don Quichot met de werkelijkheid. Die wordt vertegenwoordigd door de nuchtere dikzak Panza die van de gewone geneugten des levens houdt <H> Panza betekent pens <H> en door andere aardse personages. Ook de verhalen die Cervantes erin verwerkte, gaan erover hoe de wereld echt in elkaar zit. In een ervan laat Cervantes de romanfiguren wel degelijk beleven wat hem zelf overkwam, namelijk dat hij vijf jaar als blanke slaaf voor Barbarijse zeerovers in Noord-Afrika heeft moeten werken. Hij voer in 1575 op de Middellandse Zee op de galei El Sol toen die werd gekaapt en de opvarenden werden verkocht als slaaf op de markt in Algiers. Pas in 1580 konden zijn ouders hem vrijkopen en keerde hij terug naar Spanje. Het avontuur verwerkte hij in Don Quichot en een paar toneelstukken.


Cervantes was met de El Sol op weg naar huis. Hij was vijf jaar in het buitenland geweest om er geld te verdienen. Zijn familie was niet rijk. Over de jeugdjaren van Cervantes is weinig bekend, maar wel is vrij zeker dat hij weinig formele scholing heeft gehad, dat vader Cervantes als kapper en chirurgijn aan lagerwal was geraakt en het zich niet kon permitteren om boekenwurm Miguel naar een universiteit te sturen. In 1569 verliet de 22-jarige zoon het land en werd na een tijdje soldaat in Napels, toen een Spaanse kroonkolonie. Hij vocht onder andere in de Slag bij Lepanto (1571) tegen de Turken, zeer dapper volgens verschillende ooggetuigen. Zijn linkerhand raakte er voorgoed bij verlamd.


Worstelen met de financiën
3Cervantes had al voor hij uit Spanje vertrok literaire aspiraties <H> zijn eerste gedicht was net gepubliceerd <H> en toen hij uit Algiers terugkwam, probeerde hij aanvankelijk rond te komen als schrijver. Er kwamen wel wat toneelstukken van hem in de theaters die toen net in de Spaanse steden verschenen, maar het publiek was er matig over te spreken, hoewel de acteurs niet werden weggehoond of bekogeld met groenten, zoals Cervantes zelf trots vaststelde. Veel van deze stukken zijn verloren gegaan, maar wat er rest is wat serieuzer van toon dan de komedies waarmee bijvoorbeeld zijn tijdgenoot Lope de Vega succes had. Cervantes zal niet veel theaterdirecteuren hebben gevonden die ze op de planken wilden brengen; in elk geval lukte het hem zo niet om voldoende geld te verdienen voor zichzelf en zijn gezin. (Hij trouwde in 1584 en had zijn dochter uit een eerdere verhouding bij zich in huis.)


Hij maakte pas met de publicatie van Don Quichot een klapper, in 1605. De jaren ervoor heeft hij geworsteld met zijn financiën - en er na trouwens ook, want hij had geen talent voor cijfers en boekhouden. Hij solliciteerde naar ambtenarenbaantjes, ook in de Spaanse koloniale gebieden in Amerika, maar slaagde er niet in een vaste betrekking te vinden. Zo heeft hij een tijdje in Andalusië achterstallige belastingen geïnd en was hij een jaar bevoorradingsintendant voor de Armada, de grote vloot waarmee koning Filips ii in 1588 Engeland wilde aanvallen. Om geld, olie of graan los te krijgen van de boeren trok hij dus maanden over het hete en stoffige platteland - óók een ervaring die in Don Quichot terugkomt.


Wat Cervantes ook ondernam, een vast inkomen leverde het niet op, en áls hij werk had, maakte hij van de administratie vaak weer een potje. Door conflicten met superieuren of omdat hij zijn schulden niet op tijd betaalde, kwam hij zelfs een paar keer in de gevangenis.
Hij bleef wel schrijven. In 1605 publiceerde een boekhandelaar in Madrid zijn Don Quichot, wat meteen een succes werd en hetzelfde jaar ook in andere steden herdrukt werd. Nu kreeg hij ook makkelijker ander werk gepubliceerd: lange gedichten, nog weer wat toneelstukken en korte verhalen, een genre dat hij vernieuwde omdat hij als eerste niet het Latijn maar het Castiliaans gebruikte.


Voor de wind ging het hem financieel nog altijd niet. Hij zocht en kreeg mecenassen. In 1615 droeg hij het tweede deel van Don Quichot op aan een van hen, en in een werk van enkele maanden later richt hij zich opnieuw beleefd maar met humor tot deze graaf van Lemos. Cervantes ligt ziek te bed, 'één voet al in de stijgbeugel, de doodskleur reeds op de kaken', schrijft hij, maar hoopt de graaf nog te zien; 'de benauwdheid neemt toe, de hoop af'. Cervantes overleed vier dagen erop.


Literaire canon
De auteur heeft er nauwelijks van geprofiteerd, maar Don Quichot kreeg ook in het buitenland snel lezers, in de noordelijke Nederlanden aanmerkelijk later dan in bijvoorbeeld Engeland en Frankrijk. Dit kwam door de Tachtigjarige Oorlog. Van een Spaanse schrijver wilden we hier toen weinig weten. In 1643 pas kwamen hier zijn Voorbeeldige Novellen uit, in 1657 een integrale vertaling van beide delen van Don Quichot.


Het werk is inmiddels in zestig talen vertaald; overal ter wereld betekent 'tegen windmolens vechten' een denkbeeldig gevaar bestrijden en 'donquichotterie' ondoordacht idealisme. Door bewerkingen voor kinderen en film- en musicalversies is dit vreemde span, de man van La Mancha hoog te paard naast zijn dikbuikige, kritische assistent op een ezel, een algemeen bekend beeld. Verschillende componisten hebben het verhaal of hoogtepunten eruit op muziek gezet. Cervantes zelf heeft balladen gecomponeerd voor Don Quichot en verweefde veel liederen en dansen in de avonturen van zijn dolende ridder. Hij moet veel van muziek geweten hebben en hij bespeelde vast zelf een vihuela om met een lied zijn geldzorgen weg te zingen denkt Jordi Savall die in 2005 de muziek uit Don Quichot op de plaat heeft gezet.
In 2015 werden Cervantes' stoffelijke resten ontdekt; enige eeuwen waren die spoorloos geweest. Er volgde een officiële herbegrafenis in Madrid, met militaire eer, omdat hij ooit soldaat voor Spanje was geweest. Zijn verjaardagen worden in het hele land gevierd met voorleessessies. Cervantes stierf arm, maar voert nu dan toch de literaire canon in Spanje aan.

Aanmelden nieuwsbrief