De mislukte doop van Redbad

Meens21

 

Binnenkort in de bioscoop: de speelfilm Redbad: 754 na Christus. Youtube weigert de trailer op hun medium, omdat het 'beledigend voor grote bevolkingsgroepen' zou zijn. De film gaat over de strijd van een Friese heerser tegen binnenvallende christelijke indringers. Rob Meens vertelt aan de hand van verschillende bronnen hoe Redbad werkelijk tegenover de nieuwe religie stond.

 

Leider van de Friezen

Redbad is niet voor niets allang een bekend personage uit de ouderwetse vaderlandse geschiedenis. Als leider van de Friezen vervult hij immers een belangrijke rol in de tot de verbeelding sprekende conflicten met de machtige Franken rond het jaar 700. De Franken worden dan nog geregeerd door koningen uit de Merovingische dynastie, maar hun hofmeiers spelen steeds meer de eerste viool. Een familie die al veel van deze hoogste hoffunctionarissen heeft geleverd, probeert ten tijde van Redbad het hofmeiersambt te monopoliseren: de Pippiniden, naar Pippijn (of Pepijn), zoals de meeste mannen in de familie heten. In 751 lukt het hofmeier Pippijn de Korte uiteindelijk de laatste Merovingische koning van de troon te stoten en zelf koning te worden.

 

Koning of legerleider? 
Redbad (?-719) is een belangrijke speler in de voorgaande verwikkelingen. Hij komt aan de macht rond 680, voert vaak oorlog met en tegen de Franken. Zo is hij betrokken bij de opvolgingsstrijd die losbarst in 714 na de dood van Pippijn II (vroeger bekend als Pepijn van Herstal), waarbij hij zich met Frankische tegenstanders van de Karolingers verbindt en Karel Martel de enige nederlaag in diens imposante carrière toebrengt. In 711 zijn de betrekkingen met de Pippiniden blijkbaar een stuk beter, want in dat jaar huwelijkt Redbad zijn dochter Theudesinda uit aan Pippijns zoon Grimoald.
Deze politieke verbintenis met de machtige Pippiniden betekent dat Redbad geen onbeduidend potentaatje is. Maar is hij een koning over een groot Fries rijk? Frankische bronnen noemen hem nooit zo, de Franken zien hem blijkbaar als een dux, een (leger)leider, van de Friezen. In bronnen geschreven in Engeland in die tijd wordt hij wel als koning aangeduid. Het is duidelijk dat Redbad Friese troepen heeft aangevoerd, maar de bronnen geven geen uitsluitsel over de vraag of er zoiets als een Fries koninkrijk heeft bestaan en hoe we ons dat moeten voorstellen.

 

Lex Frisionum
Veel later, rond het jaar 800, laat Karel de Grote het Friese recht optekenen en in het resultaat daarvan, de zogeheten Lex Frisionum, is er sprake van een Fries gebied dat reikt van de monding van de Schelde tot aan Denemarken. Of dit gebied door één persoon werd beheerst en bestuurd, is echter onduidelijk en daarmee is ook niet zeker of Redbad een groot heerser was over een imposant rijk of eerder een lokale heerser in de periferie van het Frankische rijk.

 

Missionarissen
Redbad is behalve om zijn strijd tegen de Franken minstens zo bekend als bestrijder van de christelijke missionarissen die vanaf eind 7de eeuw het Friese gebied betraden. Maar of dit helemaal terecht is? De eerste geestelijke die hier het christendom verkondigde, was Wilfried, bisschop van York, die in Engeland in een heftig conflict gewikkeld was met de aartsbisschop van Canterbury en bij de paus zijn gelijk wilde halen. Op weg naar Rome raakte hij in 678 in Frisia verzeild, waar hij gastvrij ontvangen werd door de Friese ‘koning’ Aldgisl, mogelijk de voorganger van Redbad.

 

Geloofsstrijd
In 690 komt de volgende missionaris aan in Frisia, ditmaal vanuit een Iers klooster. Deze Willibrord wendt zich niet tot een Fries heerser voor bescherming, maar tot Pippijn II. Logisch, want die heeft kort ervoor Redbad in een van hun oorlogen verslagen. Pippijn ondersteunt Willibrord materieel en ook de prediker Bonifatius is verbonden aan de Franken. Zo wordt de strijd van de Friezen tegen de Pippiniden tegelijk een geloofsstrijd. Het christelijk geloof wordt onderdeel van Frankische overheersing en strijd tegen de Franken betekent ook het afzweren van het christendom, zelfs het verwoesten van kerken als symbolen van dat geloof. Christelijke schrijvers uit die tijd weerspiegelen dit doordat ze Redbad voortdurend als een ‘heiden’ aanduiden.

 

Toch zijn er ook aanduidingen dat de Friese leider niet zo antichristelijk is. Hoe zit dit precies? Wat voor argumenten en bronnen voert Rob Meens aan? Lees het in ons juninummer, nu in de winkel! 

 

Afbeelding: De mislukte oop van Radbod is vaak verbeeld. Een kerkelijk textielkunstenaar maakte dit aurifries rond 1505 en 1516 (Museum Catharijneconvent Utrecht). 

Aanmelden nieuwsbrief