Wat vieren we met Pasen?

pesach rijksmuseum

 

Het paasfeest zoals we het vandaag kennen wordt vaak beschouwd als een bij uitstek christelijke traditie. Het feest vindt echter zijn oorsprong in het joodse Pesach. Daarbij heeft het in de loop der eeuwen heel wat heidense elementen overgenomen, waardoor we nu massaal paaseieren zoeken die bezorgd zijn door de paashaas.

 

Oorsprong woord en feest

Waar het woord Pasen nu precies vandaan komt is niet helemaal duidelijk. Vermoedelijk is het terug te leiden naar het joodse feest ‘Pesach’, maar het kan ook voortgekomen zijn uit de Latijnse term ‘pascua’. Dit betekent weide en zou dan verwijzen naar het begin van de lente. De Duitse en Engelse woorden voor Pasen – respectievelijk Ostern en Easter – zijn dan te herleiden tot de oud-Germaanse godin van de vruchtbaarheid, Eostre.

De oorsprong van het paasfeest ligt in ieder geval bij de joodse traditie van de Pesach. Met dit feest wordt de uittocht uit Egypte en daarmee de joodse bevrijding van de slavernij gevierd. Pesach, ook wel lentefeest of matzefeest genoemd, begint met de Sederavond, volgens de joodse kalender rond de dag van een volle maan. Zeven of acht dagen lang gaat het feest traditioneel gepaard met het slachten van een lam, het eten van ongezuurd brood en het drinken van wijn.

 

Wederopstanding van Christus

Volgens een aantal evangeliën vond het Laatste Avondmaal van Jezus plaats op zo’n Sederavond. Ook zijn kruisiging de volgende dag en de wederopstanding drie dagen later vonden plaats tijdens het joodse feest. Zo ontstond een sterke verbintenis tussen de dood van Christus en het joodse Pesach. Gaandeweg richtten de christenen zich echter steeds meer op het belang van de wederopstanding van Jezus en lieten zij de joodse aspecten van de Pesach achterwege. Tijdens het concilie van Nicea in het jaar 325 werd de viering van Pasen dan ook definitief losgekoppeld van het joodse feest. Voortaan zou ieder jaar, op de zondag na de eerste volle maan van de lente, paaszondag worden gevierd. Op de donderdag ervoor, Witte Donderdag, wordt het Laatste Avondmaal herdacht. Op Goede Vrijdag wordt de kruisiging van Jezus herdacht.

 

Heidense praktijken

Toen het christendom zich vervolgens in de loop der eeuwen over Europa verspreidde, werd het paasfeest steeds vaker gecombineerd met een aantal heidense lentefeesten. Zo stamt de traditie van het paasei mogelijk af van de heidense overtuiging dat eieren symbool stonden voor de vruchtbaarheid en de geboorte van de lente. Onder andere in de Germaanse heilige-boom cultus was het gebruikelijk om de komst van de lente te vieren door eieren in de bomen te hangen. Een iets praktischer verklaring van de oorsprong van het paasei houdt verband met de periode van het Vasten. Tijdens het vasten was het christenen verboden om vlees en zuivel te eten, waar eieren vaak onder werden gerekend. Omdat de kippen echter niet stopten met broeden, had men aan het einde van de vastenperiode zo’n overschot, dat het al snel traditie werd om met het begin van Pasen de hardgekookte eieren op te peuzelen.

Met de opkomst van het protestantisme in de 16de eeuw verdween in grote delen van Noord-Europa de traditie van het gezamenlijk vasten. Omdat veel protestanten hun kinderen het genot van de inmiddels traditionele paaseieren niet wilden onthouden, bedachten zij de paashaas, die de eieren op paaszondag voor hen verstopte. Zeer waarschijnlijk heeft de keuze voor dit dier ook zijn oorsprong in het heidendom, aangezien de haas al sinds de oudheid vanwege zijn vruchtbaarheid symbool stond voor het begin van de lente.

 

Afbeelding: Viering van Pesach in het beloofde land, Harmen Jansz Muller, naar Gerard van Groeningen, 1579 - 1585 

 

Aanmelden nieuwsbrief