Keuze voor Plakkaat eng nationalisme?

Plakkaat

 

Het Plakkaat van Verlatinghe (1581) is begin dit jaar in een televisiereferendum gekozen tot Pronkstuk van Nederland. Dit document (nu in het Nationaal Archief in Den Haag) bezegelt dat de Lage Landen hun vertrouwen in vorst Filips II opzegden: hij regeerde te centralistisch en vervolgde de protestantse ‘ketters’ te gewelddadig.

 

Nieuwe bronnen voor vaderlandse trots

Uiteindelijk gingen de noordelijke provincies verder als republiek omdat ze geen geschikte vervanger voor Filips konden vinden. Was de triomf te danken aan ronkende campagnes die op onvrede van de bevolking speculeerden? De Vlaamse Standaard-redacteur en columnist Marc Reynebeau stelde in dit artikel in NRC Handelsblad  dat patriottische Nederlanders nieuwe bronnen zoeken voor vaderlandse trots omdat de oude - zoals de Gouden Eeuw en al wat ermee samenhangt -  afgebladderd raken. Hij bestreed bovendien dat Nederland het recht heeft zich dit document toe te eigenen: Brabant, Mechelen en Vlaanderen tekenden ook. 

 

Verfoeilijk nationalisme? 

Anton van Hooff is bezig aan een boek over het Plakkaat. Op 26 juli 2018, de 436ste verjaardag ervan, zal hij het eerste exemplaar van zijn Het Plakkaat van Verlatinge. De eerste onafhankelijkheidsverklaring (Omniboek) overhandigen aan de voorzitter van de Eerste Kamer. Geschiedenis Magazine vroeg om zijn commentaar. Dit zegt hij over deze kwestie:

 

 

‘Het Plakkaat won met een ruime voorsprong op De Nachtwacht. Reyenebeau schreef de verrassende uitslag toe aan benepen Noord-Nederlands nationalisme. Het Plakkaat werd immers door de Staten-Generaal van de 17 Verenigde Nederlanden uitgevaardigd. Formeel beschouwden de Staten zich inderdaad als de vertegenwoordigers van alle Lage Landen, maar in feite was de hertog van Parma met zijn troepen al zover opgerukt dat het gebied van de opstand was gekrompen tot de gewesten boven de grote rivieren, minus Groningen, het grootste deel van Vlaanderen en enkele verzetshaarden in Brabant, zoals Mechelen. Het teloorgaan van het zuiden tekende zich al in 1579 af door de Unie van Atrecht, waarop het noorden snel reageerde met de Unie van Utrecht. Schielijk trokken de Staten-Generaal zich van Brussel via Antwerpen terug in het veilige Den Haag. Het is dus niet zo dat de  “koopmansrepubliek” uit vuig eigenbelang het zuiden liet zitten, zoals Reynebeau met een beroep op Louis Paul Boons postume roman Het Geuzenboek (1979) suggereert. (Volgens Boon leverde de elite, Willem van Oranje voorop, het zuiden aan katholieke dictators over). Nee, in een penibele militaire situatie namen de romp-Staten een revolutionair besluit dat - onbedoeld - leidde tot de onafhankelijkheid van een natie. Is het vieren daarvan verfoeilijk nationalisme?’ 

 

 

Hoe moeten we het Plakkaat van Verlatinghe zien? De meningen blijven erover verdeeld. Zo schreef historicus Lucas van Dijck recent weer in het NRC Handelsblad dat het Plakkaat een schandvlek is, omdat 'het radicale deel het hiermee voor het zeggen kreeg', wat volgens hem in het zuiden in de volgende eeuwen tot uitbuiting van de katholieken leidde. 

 

Afbeelding: Anno 1581. De afzwering van Filips II, het Plakkaat wordt ondertekend, gemaakt door J.H. Egenberger (1837).

 

*  Uw e-mailadres

*
  Voer de code in: