Uit geloof of om het huwelijksgeluk?

Roosenboom1

 

Katholiek zijn was in Staats-Brabant in de 18de eeuw niet vanzelfsprekend. Na de overwinning van de calvinisten in de Opstand tegen Spanje speelden katholieken de tweede viool. Was die onderdrukking de reden dat de minderjarige Sophia Alberts van het Nederlandse Helmond in 1700 over de grens naar de katholieke Spaanse Nederlanden vluchtte? Of was ze puur een eigenzinnige tiener op zoek naar geluk? Henk Roosenboom onderzocht dit geval, een van de vele waarbij de Staten-Generaal probeerden een wegloper terug te krijgen.

 

Gedurig twisten en kijven

Helmond, een zondagavond begin november 1700. Angstig luisteren Maria van Esch en haar vriendin Lena Verspaget naar het lawaai van de buren. Maria woont aan de Markt naast de protestantse notaris Theodorus Alberts en zijn vrouw en hun enig kind, de 18-jarige Sophia. De ruzie is al een tijdje aan de gang, want toen Lena een uurtje geleden langs de deur van Alberts liep, had ze de ouders al tekeer horen gaan tegen Sophia. Ze kennen vader Alberts als iemand die zichzelf niet altijd in de hand heeft, vooral als hij te veel gedronken heeft. Acht jaar woont het gezin aan de Markt en al die tijd is het gedurig twisten en kijven geweest. Vooral de laatste twee jaar heeft Maria de nodige blauwe ogen gezien en regelmatig heeft ze de vechtende familieleden uit elkaar moeten halen.

 

Hopeloos verliefd
De buurvrouwen weten dat het niet zo goed gaat met de notarispraktijk. Gelukkig loopt het stoffenwinkeltje dat Alberts’ vrouw Maria Vogelsangh in de voorkamer van het notarishuis drijft, veel beter. Maar dan Sophia. Over haar gaan veel verhalen in de stad. Dat ze een dievegge is en regelmatig bij haar moeder lappen stof en linten heeft gestolen. Ze zou ook een jongensgek zijn en het aanleggen met dienaren van de heer op het kasteel en met officieren van het garnizoen. Of het allemaal waar is, weten Maria en Lena niet, wel dat het meisje nu hopeloos verliefd is op Johan de Benetru en met hem de wijde wereld in wil trekken. Johan is een 19-jarige officier, een knappe verschijning, maar ook hij heeft in Helmond geen al te beste naam. Hij gaat door voor een vrouwenversierder, voor iemand die in snel tempo het geld van zijn overleden vader aan het verbrassen is.

 

'Hoor hoe ze mij behandelen!'
De buurvrouwen kunnen letterlijk volgen wat er gebeurt. Ineens een harde kreet, dan een gillende meisjesstem: ‘Och vrouw Verspaget, hoor hoe ze mij behandelen, ze proberen mij te vermoorden en mijn keel dicht te knijpen!’ Vervolgens klinkt er hard gebonk en een hoop rumoer, alsof iemand tegen de trap of tegen de muur wordt gesmeten. Ten slotte stilte. Lena en Maria herademen. Viereneenhalve maand later zullen ze het verhaal met alle details naar buiten brengen in een officiële verklaring voor notaris Deckers in Helmond.

 

Sophia vlucht naar Venray
Sophia Alberts sloop nog diezelfde avond onopgemerkt het huis uit. Zij kreeg, in afwachting van haar lief, enkele dagen onderdak bij haar vriendin Margriet van Bussel. Maar Benetru liet zich niet zien. Samen met haar vriendin vluchtte Sophia op zaterdagmorgen 7 november heel vroeg per gehuurd rijtuig weg. Ze ging van Helmond naar Venray. Die afstand was niet groot, maar ze stak er wel de grens mee over: Venray behoorde in die tijd niet tot de Republiek der Verenigde Nederlanden, waar protestanten het voor het zeggen hadden en katholieken slechts achter de façade van de schuilkerk hun geloof konden belijden, maar tot de katholiek gebleven Spaanse Nederlanden. De Nederlandse regering had er niets te zeggen.

 

 

Een avontuurtje? 
In Venray werd zij opgewacht door twee Helmonders, onder wie een zekere Thijs Pettath die er kort voor de twee meisjes was aangekomen. Het lijkt erop dat Pettath vooruit was gestuurd om ervoor te zorgen dat Sophia goed werd opgevangen in Venray. In Helmond ging het nieuws van de verdwijning van de protestantse notarisdochter als een lopend vuurtje de stad door. Sommigen dachten aan een avontuurtje. De ouders toonden zich eerst niet bezorgd. Toen een buurvrouw bij moeder Maria Vogelsangh haar medeleven kwam betuigen en haar diensten aanbood voor bemiddeling, kreeg zij het snibbige antwoord dat ‘als Sophia nu voor de deur zou staan, zij de deur voor haar neus zou dichtgooien’.

 

Sophia bekeert zich
Naarmate Sophia langer weg bleef, gingen ze zich toch zorgen maken. Het duurde zeker twee weken voordat Maria Vogelsangh hoorde dat haar dochter in Venray was. Ze probeerde met twee buurvrouwen Sophia er op te sporen en in een gesprek over te halen weer naar huis terug te keren. Tot haar teleurstelling wilde niemand haar echter vertellen waar het meisje verbleef. Daarop ging Theodorus Alberts zelf naar Venray, niet om zijn dochter te zoeken, maar om haar in een proces voor de schepenbank terug te eisen.

 

Lezen hoe het verder gaat met de voortvluchtige Sophia? Ons oktobernummer ligt vanaf de 17e in de winkel! 

 

Afbeelding: Het sacrament van het huwelijk, prent uit een serie over de zeven katholieke sacramenten, begin 18de eeuw, Rijksmuseum Amsterdam. 

*  Uw e-mailadres

*
  Voer de code in: