Lesboek voor dromenuitleggers uit de 2e eeuw

Hooff 2

 

Wat hebben historici aan dromen? Die geven toch niet de werkelijkheid weer? Anton van Hooff laat zien dat een zeldzaam lesboek van een van de vele professionele dromenuitleggers uit de Oudheid een verrassend inkijkje geeft in de mentaliteit van de mensen in Efeze in de tweede eeuw.

 

Goddelijke betekenis

Grieken en Romeinen kenden, zoals mensen in alle oude culturen, aan dromen een bijzondere, vaak goddelijke betekenis toe. Al bij Homeros wijzen goden via dromen de weg - en misleiden soms. Zo zond oppergod Zeus een ‘verderfelijke droom’ aan Agamemnon waarin hij de leider van de Griekse belegeraars van Troje wijsmaakte dat hij nu de stad stormenderhand zou gaan innemen. In werkelijkheid mislukte de aanval en was dus bewezen dat Achilles, die zich in wrok had teruggetrokken, onmisbaar was.

 

Blikseminslag

Nu was dit nachtelijke visioen het product van dichterlijke verbeelding. Andere bronnen rapporteren over dromen als historische feiten. Toen een Grieks huurlingenleger in 401 v.Chr. op veldtocht in het Perzische rijk wanhoopte nadat zijn bevelhebbers verraderlijk waren gedood, zag de Atheense schrijver Xenophon - als waarnemer mee op expeditie - in zijn slaap dat een blikseminslag het vaderlijke huis volledig in de as legde. Hij geloofde dat het een teken was van Zeus, de bliksemslingeraar. Weliswaar dreigde hij door het gevaar, het vuur, ingesloten te worden, maar het was wel Zeus zelf die zijn licht had gestuurd, begreep hij. Bij het ontwaken wist hij door kordaat optreden de ontmoedigde troepen te bezielen en leidde ze uiteindelijk terug in de veiligheid van de Griekse wereld, zo beschreef hij in zijn Anabasis.

 

Genezing van kaalheid

Een ander voorbeeld van een droom die als feit werd ervaren, is overgeleverd door een inscriptie van ene Heraieus. Hij kwam omstreeks 325 v.Chr. genezing zoeken voor zijn kaalheid in het heiligdom van de god Asklepios in Epidauros. Hier gingen patiënten slapen en verwachtten dat de godheid in een droom een therapie zou onthullen. ’s Morgens vertelden ze aan de artsen wat ze gedroomd hadden, en die bepaalden dan - steunend op hun ervaring met eerdere patiënten - de therapie. Heraieus, die helemaal van Lesbos gekomen was voor deze behandeling, ‘had op het hoofd geen haren, maar op zijn kin heel veel. Hij schaamde zich omdat hij door anderen werd uitgelachen en sliep daarom in. Hem zalfde de godheid met een geneesmiddel en maakte zo dat zijn hoofd haren had.’ Heraieus vereeuwigde de wonderbaarlijke genezing door deze tekst als inscriptie ter plaatse achter te laten.

 

Geschrift van een dromenuitlegger

We weten dat mensen te rade gingen bij zieners of professionele droomuitleggers. Al bij Homeros wordt zo’n oneiropolos genoemd, maar er is er maar één uit de Oudheid van wie een geschrift is overgeleverd: de Oneirokritika (Droomduidingen) uit de tweede eeuw van Artemidoros van Daldis, een obscure plaats in Klein-Azië. De auteur woonde overigens in Efeze maar wilde met deze schrijversnaam de geboorteplaats van zijn moeder eren, schreef hij.

 

De bloeiende stad Efeze 

Efeze was met misschien wel 200.000 inwoners een van de grootste steden van het Romeinse Rijk, die in de tweede eeuw net als de honderden andere steden in het imperium een periode van grote bloei doormaakte. Monumentale bouwwerken zoals de plaatselijke tempel van Artemis/Diana getuigen ervan. Hij gold als een van de zeven wereldwonderen en trok massa’s pelgrims en toeristen. Het zinderende leven van deze metropool is weerspiegeld in Droomduidingen: de mensen wier dromen Artemidoros beschrijft en verklaart, kwamen uit alle lagen van de samenleving. Hij wilde zijn kennis en ervaring als uitlegger van voortekens vastleggen, kennelijk ter instructie van zijn zoon, die hij in de voorwoorden van de vierde en vijfde boekrol aanspreekt. 

 

Wat leert ons dit boek? Lees het nu in ons zomernummer - nu verkrijgbaar in boekhandel en kiosk! 

 

Afbeelding: Droomuitlegger bij een slapende patiënte in de tempel van Asklepios in Epidauros. Schilderij van Ernest Board (1877-1934), Welcome Library, Londen. 

*  Uw e-mailadres

*
  Voer de code in: