Geschiedenis Magazine - editie 6 2018

Geen nummer meer missen en voortaan Geschiedenis Magazine thuis ontvangen? 1 jaar Geschiedenis Magazine van € 64,50 voor slechts € 37,50 én cadeaus!

cover gm 6 def

Keizer Napoleon; hoe hij keizer werd

Jos Gabriëls
In 1804 werd Napoleon keizer. Zijn nieuwe vorstelijke allure leek heel vanzelfsprekend. Alsof Frankrijk niet zonder zo’n grandioze leider kon. Toch was de gewelddadige revolutie nog maar kort geleden, was pas in 1792 de monarchie afgeschaft en een jaar later zelfs koning Lodewijk XVI onthoofd. Hoe kon het dat de Fransen al zo snel weer een vorst boven zich duldden? Hoe bereidde Napoleon hen daarop voor? We ontleden de methode-Napoleon.


Oudheid: genezen door een droom

Mark Beumer
Steeds meer reguliere artsen passen hypnose toe. Bij kinderen met onbegrepen buikpijn helpt het blijkbaar heel goed. Wie weet heeft de werking ervan iets weg van de helende kracht die patiënten in de Oudheid ervoeren tijdens de tempelslaap. In een tempel konden zieken direct in contact komen met goden zoals Asklepios, die in een droom verscheen en genezing bracht. De priesters schreven daarna een vervolgbehandeling voor thuis voor. De eerste christenen stonden huiverig tegenover dromen: die werden vast gestuurd worden door demonen. Toch is de tempelslaap nog altijd niet verdwenen.


Who’s Who in 15de -eeuws Brabant

Mario Damen
Dit jaar werd de doodsklok geluid over de papieren telefoongids. Nog maar 2 % van de gebruikers stelt er prijs op. Een instituut verdwijnt. Historici zouden er bij wijze van spreken een moord voor plegen om zo’n goudmijn van voor de introductie van de Burgerlijke Stand rond 1800 te kunnen raadplegen. Een alfabetisch gesorteerde lijst met namen, adressen en nummers van wie er toen allemaal toe deden is immers een ideale informatiebron. Maar zo’n Who’s Who bestond vroeger natuurlijk niet, zeker niet in de Middeleeuwen. Of toch?


De autobandieten van Jules Bonnot

Wouter Linmans
In Frankrijk veroorzaakte de anarchistische terroristische groep rondom Jules Bonnot in 1912 grote consternatie. Bij hun bankovervallen gebruikten ze, heel modern, een auto. Sensationele reportages in kranten en weekbladen porden de schrik voor deze nieuwe dreiging nog verder op. Het inventieve gebruik van het nieuwe vervoermiddel leverde Bonnot en zijn mannen de geuzennaam ‘de autobandieten’ op en ze werden bijna verlekkerd op de voet gevolgd - ook in de Nederlandse pers doken in april 1912 berichten over geheimzinnige auto's op.


Wat hebben Sisi en Lady Di gemeen?

Marlite Halbertsma
Keizerin Elisabeth van Oostenrijk-Hongarije, ook wel Sisi genoemd, werd op 10 september 1898 in Genève door een anarchist doodgestoken. Ze had een rusteloos leven geleid en leed aan depressies. Waarom was ze niet gelukkig hoewel ze alles kon kopen wat haar hartje begeerde? Door de afstand van meer dan een eeuw en het ontbreken van betrouwbare bronnen is het niet zo gemakkelijk om vast te stellen wat er precies met Sisi aan de hand was. Haar leven lijkt oppervlakkig gezien wel wat op dat van Lady Diana, Princess of Wales (1961-1997).


Waarom het Zuiden niet meer Democratisch stemt

Frans Verhagen
Abraham Lincoln schafte tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog de slavernij in de Verenigde Staten af. Hij was een Republikein. Zijn partij keurde na de oorlog een militaire bezetting van het verslagen zuiden goed, en weerde tot 1877 zuidelijke politici uit het Congres. Het gevolg: bijna een eeuw lang moest je de blanke inwoner van het zuiden die Republikeins stemde, met een lantaarntje zoeken. Nu is echter het zuiden een van de bastions van de Republikeinse partij. Hoe is dat gebeurd?

Begin van de Tachtigjarige oorlog: het opruiende effect van de hagenpreken

Luther Zevenbergen
Dit najaar wordt de Tachtigjarige oorlog breed herdacht; die begon namelijk 450 jaar geleden in 1568. Het echte begin van die oorlog, zeggen veel historici, was de Beeldenstorm van 1566, de vernieling en plundering van kerken door heel de Nederlanden. De eerste die eraan moest geloven, was een kloosterkapel helemaal in het zuiden, in Steenvoorde. Niet toevallig: vlak ervoor had een radicale protestantse hagenprediker een opruiende toespraak gehouden. De hagenpreken waren een stuk minder vredig dan de overlevering wil.


Vakantie voor iedereen

Christianne Smit
‘Er gingen oude menschjes weg, zoo saai en suf waren zij, en er kwamen frissche, vroolijke kinderen terug’. Zo juichte in 1918 de leiding van de Centrale Commissie voor de uitzending van Nederlandsche Kinderen naar Buiten over het heilzame effect van een vakantie op hun klantjes. Dat waren verzwakte arbeiderskinderen die in de zomermaanden een tijdje op het platteland mochten aansterken. Lange tijd kon geen arbeider een vakantie betalen of zelfs maar een dagje uit. Dit veranderde rond 1900. Hervormers én progressieve fabrikanten vonden het toen belangrijk worden dat óók het werkvolk zich kon ontspannen. Zat daar soms ook eigenbelang bij?


Undercover in een concentratiekamp. De Poolse verzetsman Jan Karski rapporteerde in 1942 over de Jodenvervolging

Iza Mrzyglód
De conservatieve regering in Polen wil de Poolse geschiedenis witwassen: voortaan geldt het antisemitisme tijdens de Tweede Wereldoorlog als strikt Duitse misdaad. Poolse oorlogsgeschiedenis moet gaan over de volstrekte ontembaarheid van de Polen en de offers die zij brachten. Jan Karski lijkt dan de ideale held. Hij doorkruiste bezet Europa als koerier voor de Poolse Ondergrondse, werd gepakt door de Gestapo maar ontsnapte. Hij wist het getto van Warschau en een nazi-concentratiekamp binnen te komen en rapporteerde over de ellende daar in het Westen. Karski wás dapper, maar volgens Iza Mrzyglód is dat maar een deel van het verhaal.


Maatschappij van Weldadigheid 200 jaar

Marianne Mooijweer
Begin 19de eeuw kon een derde van de bevolking in het Koninkrijk der Nederlanden niet in zijn eigen levensonderhoud voorzien. De weeshuizen puilden uit. Veel arme sloebers waren afhankelijk van de steun van de armenkassen van de overheid en de diaconie van de kerk. Daar stond verplichte arbeid in de spin- of armenhuizen tegenover. De armoede bleef echter bestaan. Johannes van den Bosch, een voormalige militair die van grondig aanpakken hield, kwam in 1818 met een origineel idee om dit grote maatschappelijke probleem voor altijd de wereld uit te helpen. Lukte hem dat?


Ontvoerd in 1935

Jan Brauer
In 1935 wordt de kunstenaar Ernst Gutzeit vanuit Enschede, waar hij al maanden werkt, door de Duitse politie ontvoerd naar zijn geboorteland. De nazi's verdenken hem van spionage omdat hij eerder een duister handeltje in pikante fotokaarten had gehad die hij bestelde in Frankrijk. Den Haag staat op zijn kop over deze 'menschenroof'.


De held van Malta

Joost Vermeulen
Naar verluidt daalt jaarlijks op de avond voor 8 september, de nationale feestdag van Malta, een select gezelschap de smalle trappen af naar een tamelijk simpele tombe in het halve duister in de crypte van de SintJanscokathedraal. In eerbiedige stilte herdenken dan de premier en de bisschop van Malta en de grootmeester van de Maltezer ridderorde de nationale held die er begraven ligt: Jean de La Valette. De hoofdstad van Malta is naar hem genoemd. Dat komt door zijn grote overwinning op de Barbarijse zeerovers van 1565.


Verhalen over Joodse geschiedenis

Joel Cahen
Dat de Joden in de 17de eeuw in Amsterdam ongehinderd een synagoge mochten bouwen, symboliseert de vrijheid die zij toen hadden en eeuwen lang konden behouden. 300 later huisvestte datzelfde Amsterdam het door de bezetter ingestelde getto en kwam met de deportaties naar de Duitse concentratiekampen een eind aan die bijzondere vrijheid. Hoe dit kon gebeuren, blijft onvatbaar. Dát het gebeurde, heeft tot vele geschiedverhalen geleid.

Voortaan altijd met mondkapjes opgraven!

Herman Clerinx
De archeologie beleeft spannende tijden. Tegenwoordig is het DNA van duizenden jaren oude mensenbotten in kaart te brengen. De uitkomst schudt onze kennis van de prehistorie op. Zo blijkt Nederland één grote smeltkroes van volken te zijn geweest. Maar de archeologen moeten er nog wel aan wennen dat ze erg voorzichtig moeten zijn om het gevonden DNA- materiaal niet te vervuilen met dat van henzelf.

Geen nummer meer missen en voortaan Geschiedenis Magazine thuis ontvangen? 1 jaar Geschiedenis Magazine van € 64,50 voor slechts € 37,50 én cadeaus!

Geschiedenis Magazine - editie 5 2018

Geen nummer meer missen en voortaan Geschiedenis Magazine thuis ontvangen? 1 jaar Geschiedenis Magazine van € 64,50 voor slechts € 37,50 én cadeaus!

Cover editie 5

 

Wat Winston Churchill leerde van de Eerste Wereldoorlog

Mike Harmsen

Terugkijkend op zijn benoeming tot premier op 10 mei 1940 schreef Winston Churchill in zijn boek The Second World War (1948): ‘Het voelde alsof dit mijn levenslot was en alles in mijn voorgaande leven slechts een voorbereiding was voor dit uur en deze test.’ Hij doelde vooral op zijn bittere ervaringen tijdens de Eerste Wereldoorlog, toen hij minister van Marine was. Door de faliekante mislukking van de Brits-Franse invasie in de Dardanellen (1915) kreeg zijn reputatie een enorme deuk, maar niet zijn zelfvertrouwen. Churchill viel lelijk van zijn voetstuk, maar vocht zich een weg terug.


Vergeten kolonie - Naar de barrebiesjes

Ruud Paesie

In onze serie Onbekende Compagnieforten: Fort Nassau in het huidige Guyana. In 1627 vestigden zich Zeeuwse kolonisten aan de oever van de rivier de Berbice. Ze wilden suikerplantages beginnen en handeldrijven met de plaatselijk indianen. Tegen aanvallen van Europese concurrenten én van indianen bouwden ze een fort. Het was moordend vochtig en heet in Berbice en er heersten dodelijke ziektes: de kolonisten gingen, kortom, naar de barrebiesjes.

Muren tegen plunderaars

Bert Overbeek

Donald Trump beloofde aan de grens met Mexico een muur te bouwen om illegale immigratie vanuit Latijns Amerika te stoppen. Ook elders bouwen regeringen grensmuren of hermetisch gesloten prikkeldraadbarrières. Dit is geen nieuw verschijnsel. Heel beroemd is de Muur van Hadrianus tussen Engeland en Schotland uit de 2de eeuw. Geschiedenis Magazine laat zien hoe die werkte.


Journalist bij Radio Oranje

Mels Sluyser

De Joodse bevolking van Nederland heeft een complexe relatie tot het koningshuis. De reputatie van de Oranjes was vlak voor de Tweede Wereldoorlog tamelijk goed, maar heeft tijdens de bezetting een knauw gekregen: waarom heeft koningin Wilhelmina, veilig in Londen, het niet vaker via Radio Oranje voor de vervolgde Joden opgenomen? Wrang toeval: het was een Joodse journalist die de naam Radio Oranje bedacht. Hij wist nog net te vluchten in mei 1940.


Facebook rond 1600

Sophie Reinders

Het wordt steeds duidelijker: wie actief is op sociale media en het internet, beseft dat zijn of haar persoonlijke gegevens te grabbel kunnen komen te liggen. Dit is geen nieuw probleem. Adellijke jongedames en -heren hadden in de 16de en 17de eeuw natuurlijk geen internet, maar wel hielden ze vriendenboekjes bij, een soort poesiealbum voor volwassenen waarin de vrienden en kennissen versjes schreven en tekeningen maakten. Ook konden ze op elkaar reageren. Wie goed kijkt, ziet dat men ook toen er al rekening mee hield dat die boekjes in verkeerde handen konden vallen.

WOII: de enorme veldslag bij Koersk

Mike Harmsen

Voorjaar 1943 vochten de Duitsers tegen de Russen in een van de grootste tankslagen die er ooit zijn uitgevochten: de slag bij Koersk. Sovjetrapporten gaven destijds aan dat er wel 1500 tanks en gemechaniseerde voertuigen meededen. Dit is overdreven, maar na opening van de archieven van de Sovjet-Unie bleek dat het er toch nog wel zo'n 700 geweest kunnen zijn. Wat was de inzet van deze mega-operatie?


De Nederlandse Jules Verne

Fanta Voogd

Een nieuwe afsluitdijk aan de noordkant langs de Waddenzee is volgens sommige ingenieurs onvermijdelijk, onder meer vanwege de zeespiegelstijging. Die nieuwe dijk moet dan lopen van Den Helder via de Waddeneilanden naar Friesland. Een wild plan? In elk geval al een verrassend oud plan. Bedenker was ‘de Nederlandse Jules Verne’ van de 17de eeuw.


‘Sleeswijk is Deens!’

Ivo van de Wijdeven

Een groep Denen wil de tijd terugdraaien. Met de terugkeer van grenscontroles in Europa in het kielzog van grote migrantenstromen en terroristische aanslagen, leeft ook het nationale verlangen naar het herwinnen van ooit verloren gebied aan de andere kant van die nu zo duidelijke grens weer op. In het doorgaans vredelievende Denemarken zijn mensen die tot in de Middeleeuwen terug gaan om hun claim kracht bij te zetten dat Sleeswijk bij Denemarken hoort. Hierbij vinden ze dan wel grote buur Duitsland op hun pad.


De Roep van Rome

Arthur Weststeijn

Veel geleerden uit Noord-Europa gedroegen zich in de vroeg-moderne tijd als wannabe Romeinen; ze trokken voor studie of werk naar de eeuwige stad en namen een Latijnse naam aan. Zucht naar internationaal prestige was academici ook toen natuurlijk niet vreemd. Zo wild ook de beroemdste Nederlandse geleerde in de geschiedenis, de Rotterdammer Desiderius Erasmus (die volgens sommige bronnen eigenlijk gewoon Geert Geertsz heette), het in Rome gaan maken. Lees in Geschiedenis Magazine of hem dat lukte.


Het isolement van de CPN

Tijn Sinke

In de jaren ’60 kregen Nederlandse communisten een beetje aanzien in de politiek. Maar daarvoor opereerden ze jarenlang in totaal isolement. Dit staat in schril contrast tot hun rol in het verzet tijdens de oorlog, en de hoop in 1945 bij de Communistische Partij Nederland (CPN) dat zij de waardering hiervoor zou kunnen verzilveren in een politieke doorbraak. En inderdaad, in 1946 kregen ze nog 10% van de stemmern bij de Tweede-Kamerverkiezingen. De traditionele verklaring voor de marginalisering is simpelweg dat de CPN niet volwaardig mee kon draaien door de verzuiling en door de Koude Oorlog. Maar klopt dat wel?


Op de bokkenkar

Mario Broekhuis

Vier antieke minivoertuigjes van Kasteel Duivenvoorde in Voorschoten hebben de tand des tijds doorstaan, wat bijzonder is voor kinderspeelgoed. De bokkenkar was nog in familiebezit, de ezelwagen, de bokkenkar en het bokkensleetje stonden afgeragd in het depot van een museum. Om te kunnen laten zien hoe de jeugd op de buitenplaats speelde, werden ze gerestaureerd. In Geschiedenis Magazine leest u waarom de ouders omstreeks 1900 het aanmoedigden dat hun kinderen er in het kasteelpark mee speelden.


Franse Revolutie opnieuw bekeken

Bart Verheijen

Jonathan Israel is een beroemd maar ook omstreden onderzoeker van de Verlichting. Hij past zijn ideeën nu ook toe op de Franse Revolutie (1789). Hoewel er over de Revolutie bibliotheken zijn volgeschreven zijn historici er volgens Israel nog niet helemaal in geslaagd de daadwerkelijke betekenis te doorgronden. Hoe zit het naar zijn idee dan wel?

Molukse geschiedenis op de planken

Francis Boer

In de jaren ’50 kwamen de Molukkers naar Nederland. Ze kwamen in woonoorden terecht, waar vooral de eerste generatie vol heimwee bleef hopen op terugkeer. De tweede generatie werd opgevoed in het besef dat er onrecht was geschied. Frustratie over het uitblijven van politieke hulp van Nederland aan het Molukse onafhankelijkheidsideaal leidde uiteindliekj tot de terreuracties van de jaren ’70. Dit ligt allemaal nog steeds gevoelig. Een theaterproject in Hoogeveen gaat de confrontatie aan met dit pijnlijke verleden.

Geschiedenis Magazine - editie 4 2018

Geen nummer meer missen en voortaan Geschiedenis Magazine thuis ontvangen? 1 jaar Geschiedenis Magazine van € 64,50 voor slechts € 37,50 én cadeaus!

GM-04-2018
Willem van Oranje: wél een goed veldheer

Mike Harmsen
Op 11-jarige leeftijd erfde de Duitse Willem van Nassau de titel Prins van Oranje en kwam hij naar de Nederlanden. Hij kreeg een opleiding tot militair en vocht jarenlang mee in oorlogen van zijn heer, keizer Karel V. Hij werd leider van de Opstand tegen de nieuwe Spaanse koning Filips II en in 1568 vielen zijn legers de Nederlanden binnen. Bij Heiligerlee wonnen ze de eerste veldslag van de Tachtigjarige Oorlog, nu precies 450 jaar geleden. De invasie liep verder echter uit op een complete mislukking. Willems reputatie als veldheer is armzalig. Hoe terecht is dat eigenlijk?


Middeleeuwen De Friese koning Redbad

Rob Meens
De Friese koning Redbad (ook wel Radbod) voerde rond het jaar 700 zijn mannen aan in vele oorlogen tegen de machtige Franken. In 711 kwam er vrede, en als onderdeel van de deal trouwde zijn dochter met de zoon van de hofmeier, de hoogste aan het Frankische hof en in feite de leider van het rijk. In de Middeleeuwen werd een mooi verhaal over Radbod verteld: hij weigerde gedoopt te worden, omdat de bisschop zei dat de hemel alleen toegankelijk was voor gedoopte mensen. Radbod verkoos het edele gezelschap van zijn ongedoopte voorouders in de hel boven dat van gedoopte paupers in de hemel. Eeuwenlang hebben we zijn doopweigering beschouwd als bewijs dat Radbod de missionarissen koste wat het kost bestreed. Maar hij liet zijn dochter met een christen trouwen. Hoe valt dit te rijmen?


RAMPJAAR 1672 Al het oorlogsnieuws te volgen via de Courant

Judith Brouwer
Het nieuws is tegenwoordig 24/7 te volgen, maar ook al in de 17de eeuw konden krantenlezers goed op de hoogte blijven. Dat was uiteraard vooral in oorlogstijden van levensbelang, zoals het Rampjaar 1672 toen de Republiek van drie kanten werd aangevallen en de schepen op zee gekaapt werden. Het landsbestuur, de militaire leiding maar ook kooplieden en reders wilden weten hoe het er voorstond en of ze bemanning of lading dreigden te verliezen. Van hen weten we al langer dat ze het nieuws goed volgden via de kranten. Wat we nog niet wisten: ook hun vrouwen deden dat.


OUDHEID Keizer Constantijn had écht een visoen - maar anders dan we altijd dachten

Joost Vermeulen
Het is een beroemd verhaal dat in vele prachtige schilderijen en prenten is verbeeld: de Romeinse keizer Constantijn had in 312 een visioen van een kruis. In de veldslag de volgende dag vocht hij onder het teken van de christelijke God. Hij overwon! Hierna maakte hij een eind aan de vervolging van de christenen. Sterker: hij begon het nieuwe geloof te begunstigen en legde zo de basis voor de Middeleeuwse christelijke kerk. Geschiedenis Magazine houdt dit verhaal tegen het licht.

[ROCK'N' ROLL-LEGENDE] Ze waren eerder dan Elvis: de opzienbarende Indische Tielman Brothers

Harm Peter Smilde
Ze maakten furore in Nederland en Duitsland maar eerder al in hun geboorteland Indonesië: de Tielman Brothers. Hun vader was hun coach, en hij had als motto: de mensen luisteren met hun ogen. Vandaar dat de broertjes een spetterende show ontwikkelden. Dit gebeurde tijdens optredens voor militairen: de broers trokken per legertruck door oorlogsgebied op Java als onderdeel van het entertainmentprogramma voor de Nederlandse soldaten tijdens de 'politionele acties'.


Levensgevaarlijk: Zwarten gingen undercover als blank

Jaap Cohen
In de Verenigde Staten Amerika gold de regel: wie niet blank is, is zwart. En wie voor de jaren '60 zwart was, had zich aan allerlei vernederende segregatiewetten te houden. Wie zich eraan probeerde te onttrekken nam een levensgroot risico. Menige zwarte man die verdacht werd van het overtreden van raciale grenzen, is gelyncht. Dit gold uiteraard net zo sterk tijdens de slavernij. Toch zijn er (lichtgekleurde) zwarten geweest, voor en na het afschaffen van de slavernij, die het gewaagd hebben: zich voordoen als blanke. Maar als het lukte, bleek de nieuw verworven vrijheid een hoge prijs te hebben.


Voor welk land sneuvelde de anti-Turkse strijder Gotse Deltsjev in 1903?

Ivo van de Wijdeven
De Balkan heeft zich vanaf eind 19de eeuw stukje bij beetje los gevochten van het Ottomaanse Rijk. Deze guerillaoorlogen worden nog steeds herdacht en de mannen die het verzet tegen de Turken aanvoerden of er bij omkwamen, zijn nu nationale helden. Alleen kan het soms gebeurden dat zo'n verzetsheld door twee landen geclaimd wordt. Dit overkwam de onderwijzer Gotse Detsjev die zich tot leider van de revolutionaire onafhankelijkheidsbeweging opwerkte. Maar... van Bulgarije? Of toch Macedonië?


Vergeten verzetsheld WO II


Jan Brauer
Wie was de grootste sabotagepleger van Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog? Als u het niet weet, is dat niet vreemd. Deze held heeft nooit een beeld gekregen. Geschiedenis Magazine vertelt waarom niet.


Zo was het in de SCHOOLBANKEN in de GOUDEN EEUW

Piet de Rooij
Scholen doen tegenwoordig hun best om de belangstelling van leerlingen te wekken: door afwisseling in lesvormen, eigen inbreng en aansluiten bij wat de kinderen in hun vrije tijd doen. Dit was in de 16de en 17de eeuw ondenkbaar. Het verblijf in de schoolbanken hoefde niet ‘leuk’ te zijn, dit soort gevoeligheden viel buiten het voorstellingsvermogen van zowel onderwijzers als ouders. Leren was gewoon onaangenaam en bestond uit herhalen. Kinderen vonden het niks. Maar, en dit is misschien een les voor nu: dit schoolregime was buitengewoon succesvol.


De Koude Oorlog is wel degelijk voorbij

Doeko Bosscher
We horen het vaak in de media: er woedt weer een Koude Oorlog. Inderdaad zijn de verhoudingen met Rusland gespannen en horen we vaker krachtige taal vanuit de NAVO en Washington. Waarom pleit Doeko Bosscher er dan toch voor, de term Koude Oorlog te reserveren voor de periode 1945-1990?


Waarom een jonker socialist werd

Bart Lankester
Hij was getuige van alle grote gebeurtenissen in de 20ste eeuw en gaf mede vorm aan de Wederopbouw na de oorlog: Marinus van der Goes van Naters, een jonker die vol overtuiging koos voor het socialisme. Al was de enige arbeider die hij echt intiem kende de mijnwerkersdochter die als stenotypiste op zijn advocatenkantoor werkte, en met wie hij - een getrouwde man- een verhouding had.


Special Donker Verleden


Met behulp van geplastificeerde stafkaarten, historische documenten en vellen aantekenpapier analyseren Nederlandse militairen de verdediging van de Moerdijkbruggen op 10 mei 1940 – waar Duitse troepen binnen de kortste keren naar Dordrecht en Rotterdam door konden
stoten. Waarom bestuderen ze 78 jaar na dato opnieuw de situatie? Waarom namen in de 18de eeuw Nederlandse zomergasten in de Ardennen graag een kijkje bij de oude 17de-eeuwse forten daar? En waarom gaan er toeristen naar Auschwitz of zoeken dagjesmensen de pijnlijke confrontatie met het slavernijverleden in een stad?


Kinderen in de knel


Jacoline Zilverschoon
De regie over de jeugdzorg en het repareren van vastgelopen families is tegenwoordig in handen van de gemeente. Daar is veel ophef over. Tientallen zware beleidsnota’s en vele reorganisaties gingen eraan vooraf. Het kinderdorp Neerbosch bij Nijmegen, waar wezen een tweede thuis vonden, heeft 150 jaar lang de golven in de jeugdzorg meegemaakt.


Escape Room Slot Loevestein


Juliska Wijsman
Hugo de Groot ontsnapte in 1621 uit slot Loevestein. We weten allemaal hoe: in een boekenkist, geholpen door zijn vrouw Maria van Reigersberch en hun dienstmeisje Elselina van Houweningen. Maar zou het team van Geschiedenis Magazine ook weg weten te komen uit de nieuwe Escape Room van het slot?

Geschiedenis Magazine - editie 3 2018

Dit nummer is verkrijgbaar vanaf 13 april. Voortaan Geschiedenis Magazine thuis ontvangen? Profiteer van de speciale aanbieding: 1 jaar Geschiedenis Magazine van € 64,50 voor slechts € 37,50 én cadeaus!

 

GM-03-2018DEF

 

De radicale Martin Luther King

Laura Visser-Maessen
De busboycot in Montgomery... Protestmarsen in Birmingham en Selma... Op 4 april 1968 is het 50 jaar geleden dat Martin Luther King werd vermoord, maar hij leeft voort in onze herinnering als hét boegbeeld van deze mijlpalen in de afschaffing van de Amerikaanse rassensegregatie. Wie King zegt, zegt integratie en geweldloosheid. Geschiedenis Magazine houdt deze koppeling tegen het licht. Heeft King zijn koers na zijn beroemde 'I have a dream'-speech (1963) nooit gewijzigd?

Special WO II

Waarom werd de Jodenster in Nederland eerder ingevoerd?

Laurien Vastenhout
Een nieuwe maatregel van de Duitse bezetter: op 3 mei 1942 werden de Joden in Nederland verplicht de kenmerkende gele ster in de openbare ruimte te dragen. In Frankrijk en België gebeurde dit later: respectievelijk op 7 en 9 juni. Vanwaar dit verschil? En hoe kan het dat de Joden zelf de distributie van de sterren regelden?

Strijdbaar tot in Ravensbrück

Bart Lankester
Trien de Haan (1891-1986) was van eenvoudige komaf en raakte door haar huwelijk verzeild in de radicale socialistische beweging. Ze klom snel op, mede door haar talent om inspirerend te spreken voor een groot publiek. Het lukte haar alleen niet zo goed de arbeidersvrouwen te mobiliseren. Die waren in de crisistijd namelijk vooral bezig brood op de plank te krijgen. Trien de Haan werd in de oorlog opgepakt en naar het concentratiekamp Ravensbrück gestuurd. Wrang genoeg ervoer ze hier pas echt de verbondenheid tussen vrouwen waarnaar ze gestreefd had.

Ontsnappen aan de nazi’s -Twee vluchtroutes uit bezet gebied naar de vrijheid

Hans Schippers
Tijdens de Duitse bezetting is het tientallen neergeschoten geallieerde vliegeniers maar ook honderden Joden gelukt om uit Nederland en België het neutrale Spanje of Zwitserland te bereiken. Ze kregen hulp van organisaties die met een internationaal netwerk van vrijwilligers ontsnappingsroutes op poten zetten. Geschiedenis Magazine belicht er twee; ze werden opgezet door de socialist Joop Westerweel, die veel jonge Palestinapioniers hielp wegkomen, en de in Lyon wonende Nederlandse zakenman Jean Weidner.

Joodse overlevenden vlak na de oorlog

Erwin van Loo
Kort na de Bevrijding in mei 1945 keerden ook de mensen naar hun huizen terug die ondergedoken waren geweest of in concentratiekampen hadden gezeten. Voor de weinige Joden die de oorlog hadden overleefd, werd dit een moeilijk periode. Meer dan eens was hun woning leeggeroofd, zaten er anderen in of kregen ze een rekening voor achterstallige erfpacht of belastingen. Het begrip van andere Nederlanders voor hun ervaringen hield niet over. Volgens een Haags gemeenteraadslid had een Joodse man die een naheffing aanvocht moeten zeggen: 'Ik ben zo ontzettend dankbaar dat ik er levend heb afgebracht: hier zijn de f. 500,-.'


Cassandra: klassieke mythe weer actueel

Inger Kuin
Wat hebben Al Gore en Cassandra gemeen? De voormalig Amerikaanse vice-president en klimaatactivist Gore brengt een onheilsboodschap over het milieu en hij stuit op ongeloof: veel mensen in zijn land beweren dat het heus niet zo'n vaart zal lopen met de opwarming van de aarde, of zelfs dat het een links verzinsel is. Net zo geloofde niemand Cassandra's voorspellingen. Het verhaal van de Trojaanse oorlog heeft haar onsterfelijk gemaakt. In beroemdste verhalen over deze oorlog, de Ilias en Odyssee van Homerus, speelt Cassandra, de dochter van de Trojaanse koning Priamus, nauwelijks een rol. Latere verhalen maken echter veel werk van haar vergeefse pogingen de Trojanen te stoppen als ze het vreemde grote houten paard binnen hun muren slepen. Waarom wílden ze haar gewoon niet geloven?

De Wereldtentoonstelling in Brussel, 1958

Marianne Mooijweer
Was het wel modern in 1958 om Congolezen als een exotische bezienswaardigheid achter tentoonstellingshekken te zetten? Onderling wedijveren om de beste actuele uitvindingen en nieuwste snufjes is immers altijd het doel van Wereldtentoonstellingen, en deze in Brussel in 1958 stond met het Atomium en het hypermoderne Philipspaviljoen helemaal in het teken van de nieuwe tijd. Hoe paste het Belgische idee daarin, om donkere mensen te exposeren in ‘authentieke' primitieve hutten naast opgepotte palmen? En waarom kregen de veel realistischer Amerikaanse foto's van hun eigen rassenrellen zulk vernietigend commentaar dat ze werden weggehaald?

Rampen in Nederland

Lotte Jensen
Nadat vorig najaar de orkaan Irma over Sint Maarten was geraasd, nam een groep jonge Nederlandse Youtubers een lied op voor de slachtoffers. Niets nieuws onder de zon: Bob Geldoff deed het in 1988 met BandAid, en ook in de 19de eeuw zamelden mensen geld in met liedjes. Maar liefdadigheid was niet de enige reden om over rampen te zingen. Er was nog een andere reden waarom er zulke sensationele en gedetailleerde smartlappen bestonden over branden, overstromingen en insectenplagen.

Getrouwde Grieken

Anton van Hooff
Grieken trouwden niet per se uit liefde maar dat kwam wél voor. Trouwen deed je met name om kinderen te krijgen, maar niet ieder huwelijk hield stand en niet elke baby was gewenst. Uit Egyptische papyri van na de verovering door Alexander de Grote blijkt wat er dan kon gebeuren: scheiden mocht, en als er onverhoopt een meisje werd geboren, kon het op de mesthoop buiten de bebouwde kom belanden. Als ze daar werden gevonden, overleefden ze als slavin.

De Nederlandse bouwmeester van Sint Petersburg

Henk Slechte
Sint Petersburg is begin 18de eeuw uit het moeras gestampt door tsaar Peter de Grote. Hij wilde van Rusland een moderne staat maken. Voor zijn nieuwe stad, het ‘venster op Europa’, haalde hij bouwmeesters en vaklieden uit heel Europa, ook de Nederlandse Republiek. Een timmerman uit Schiedam hoorde tot zijn favorieten. Deze man, die als 24-jarige naar Rusland trok en er in tegenstelling tot veel van zijn westerse collega's nooit meer is weggegaan, ontwierp bijvoorbeeld het scheepje op de spits van de Admiraliteit: nog altijd een icoon van Sint Petersburg.

Fataal medisch experiment in Amerika

Liesbeth Sparks
Onderzoekers van de Amerikaanse Public Health Service, een medische overheidsdienst, vroegen zich begin jaren '30 af, hoe syfilis bij zwarte lijders verloopt. Dit past in het westers wetenschappelijk denken van die tijd, dat witte en zwarte lichamen als wezenlijk verschillend ziet. Maar hoe komt de dienst aan proefpersonen? De onderzoekers hebben namelijk nogal een cynisch experiment in gedachten. Ze vinden 'vrijwilligers' in Alabama en vertellen hun niet dat ze spelen met hun leven...

De Nederlandse wortels van Karl Marx

Joost Vermeulen
Karl Marx werd 200 jaar geleden geboren in het Duitse Trier. Zijn grote theoretische werken over economie en maatschappij schreef hij in Brussel en Londen, maar hij bracht ook vele gelukkige uren door in Zaltbommel. Wat trok hem daar zo?

Olifant in de Tower, en andere exotische dieren in de Middeleeuwen

Mario Damen
De Engelse koning Hendrik III (1207-1271) hield in een speciaal verblijf in de Londense Tower een olifant. Een cadeau van zijn Franse collega Lodewijk IX die het dier in 1250 als souvenir meenam van zijn kruistocht. Het was lang niet niet enige exotische dier in West-Europa in de Middeleeuwen. Ze duiken ook op in een optocht in Breda in 1549, waar Willem van Oranje de Spaanse kroonprins Filips ontving: een kameel bereden door zes bepantserde en gewapende kinderen met rode mutsen en ontblote zwaarden. Hun tegenstanders waren twee reuzen. Wat zou dit kunnen betekenen?

1699: Eindelijk vrede met de Turken

Wout Troost
In 1683 lukte het de Turken voor de tweede keer niet, Wenen in te nemen na een lang beleg. Wel hadden ze groter delen van Midden-Europa veroverd. De Habsburgse keizer Leopold I begon met een succesvolle campagne om de Turken terug te drijven, wat tot vredesbesprekingen leidde. Een spil in het langdurige proces om tot een verdrag te komen tot de Habsburgse keizer en de Osmaanse sultan was de Nederlandse diplomaat Jacob Colyer. Maar hoe neutraal was deze afgezant van Willem III eigenlijk? Had zijn strijd tegen Zonnekoning Lodewijk XIV er soms iets mee te maken?

Spannende schaduwzijden van Rome


Arthur Weststeijn
Gerard van Honthorst werkte begin 17de eeuw zoals zoveel noordelijke schilders vanwege het mooie licht in Rome. Hij bekwaamde zich in donkere intieme voorstellingen van het dagelijks leven, met een enkele felle lichtbron van een kandelaar. Honthorst zocht zelf ook het nachtleven op. Hij werd gearresteerd omdat hij, tegen strenge Romeinse regels in, met zijn zwaard een hoerenhuis was binnengegaan. Honthorst was lang niet de enige noordelijke schilder die juist de duistere kanten van de stad vereeuwigde. Escher bijvoorbeeld deed het in de 20ste eeuw toen Mussolini aan de macht was.

Dit nummer is verkrijgbaar vanaf 13 april. Voortaan Geschiedenis Magazine thuis ontvangen? Profiteer van de speciale aanbieding: 1 jaar Geschiedenis Magazine van € 64,50 voor slechts € 37,50 én cadeaus!

 

 

Geschiedenis Magazine - editie 2 2018

 

Dit nummer is verkrijgbaar vanaf 5 maart. Voortaan Geschiedenis Magazine thuis ontvangen? Profiteer van de speciale aanbieding: 1 jaar Geschiedenis Magazine van € 64,50 voor slechts € 37,50 én cadeaus!

 

Cover GM 2 2018

Hoe de kruisvaarders in 1187 Jeruzalem verspeelden

Mike Harmsen

Kruisvaarders veroverden eind 11de eeuw tot hun grote vreugde Jeruzalem, maar Saladin heroverde in 1187 de stad. Hij was een goed veldheer, maar was dat de oorzaak van de val van Jeruzalem? Of verspeelden de kruisvaarders voor altijd hun heilige stad vanwege hun vergaande onderlinge rivaliteit? Het bleven immers middeleeuwse ridders.

Naar de stembus. 5 veranderingen sinds de 19de eeuw

Ron de Jong
Geschiedenis Magazine vertelt vanwege de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen over stemmen-oude-stijl. Zo is het recht om je stem in het geheim uit te brengen één van de pijlers onder ons kiesstelsel, maar dit was tot 1896 anders. Kiezers moesten thuis de naam van hun kandidaat op een blanco stembiljet invullen en stopten dat op de dag van de verkiezingen in de stembus. Logisch dat allerlei mensen druk op hen uitoefenden, thuis of op weg naar de stembus en in de kroeg.


De Nederlandse revolutie van 1787

Olaf van Nimwegen
Nederland ging economisch achteruit na 1760 en de internationale macht werd minder. De marine presteerde onvoldoende in de Vierde Engelse Oorlog (1780-1784) en de zeehandel werd vrijwel lamgelegd. De patriottenbeweging, een los samenwerkingsverband van ontevreden regenten en politiek bewuste burgers, gaf stadhouder Willem V de schuld. Ze schreven hem af als politiek leider én als opperbevelhebber en bewapenden zich. Spannende vraag: welke kant kozen Willems militairen?


Religie in de Oudheid: geloofden mensen in hun goden?

Inger Kuin
Griekse godenbeelden zijn van spierwit marmer, iedereen in de Oudheid geloofde in godheden als Zeus en Athena en bijgeloof en magie waren wijdverbreid. Of toch niet? Geschiedenis Magazine heldert drie veelvoorkomende misverstanden over antieke religie op, als voorproefje van haar nieuwe boek Leven met de goden.


Spraken de doden van WO I?

Bert Schaafsma
De sfeer van dood en verderf aan het front van de Eerste Wereldoorlog deed mensen zoeken naar een rechtvaardiging. Wat is de zin van dit alles? Hoe kan het dat God door beide strijdende partijen wordt aangeroepen? Thuis spraken de kerken mee in het nationalistische koor, maar aan het front voelden soldaten zich slecht begrepen door de religieuze leiders. En hun familie ook. Maanden wachtten ze op nieuws, om alsnog bericht te krijgen dat hun dierbare was overleden. Sommigen konden niet leven met die gedachte en zochten in seances contact met de gestorvene.


Waarom maken de Belgen geen verzetsfilms?

Bas Kromhout
In Nederland is het verzet in de Tweede Wereldoorlog haast onaantastbaar. Er komen aan de lopende band boeken en films uit over spectaculaire verzetsacties, over de motieven van verzetsmensen en de diversiteit van het verzet. In België niet. Het is een opvallend verschil. In Vlaanderen hebben verzetsmensen zelfs lange tijd een negatief imago gehad. Hoe kon dit gebeuren?


Knokken met de nazi's in Kerkrade

Jan Brauer
Dinsdagavond 14 februari 1933 marcheren zo’n 70 nazi’s in uniform over de Nieuwstraat in Kerkrade, die de grens vormt met het Duitse buurdorp Herzogenrath. Ze lopen ana de Duitse kant van de straatr. Aan de Nederlandse kant roept voor een café de 21–jarige taxichauffeur Joseph Radermacher gekscherend ‘Heil Moskou’. Een twintigtal nazi’s stormt gewapend met gummiknuppels op Radermacher af. Die vlucht en wordt klemgezet, zo’n twintig meter van de grens op Nederlandse bodem...

Lees in Geschiedenis Magazine hoe dit afliep.


De Chinezenmoord in Batavia

Tristan Mostert en Anne van der Veer
Jan Pieterszn Coen wist het al: zonder de vele Chinese handelaren, ambachtslieden en winkeliers wordt het niks met de economie van Batavia. Hij verwelkomde hen dan ook
met open armen, net als de gouverneurs-generaal die hem opvolgden. Tot in 1740 tijdens een Chinese opstand zowat de hele Chinese gemeenschap van zo’n 8000 zielen
in de stad over de kling werd gejaagd – door angstige Hollandse kolonisten. Die 'Chinezenmoord' krijgt nu steeds meer aandacht in Indonesië, waar de Chinezen ondanks of juist dankzij hun economische sleutelpositie tot voor kort een beetje met de nek werden aangekeken.


Gaat het Westen (weer) ten onder?

Addie Schulte
De bestseller De ondergang van het avondland (1918) van de Duitse denker Oswald Spengler is pas kort geleden voor het eerst in het Nederlands vertaald. Wel lazen mensen hier het destijds in het Duits en is er volop over gediscussieerd, net als nu weer. Het is en was een controversieel boek, omdat Spengler een uitgesproken Duitse nationalist was, die zijn land een grote toekomst voorspelde. Die boodschap sloeg aan in het ontredderde Duitsland na de Eerste Wereldoorlog maar werd natuurlijk verdacht door wat de nazi's ervan gemaakt hebben. Spengler ontmoette Hitler ook. Was hij zélf soms een nazi?


Van Romeinen tot Germanen

Herman Clerinx
Het einde van het Romeinse Rijk in onze streken, daar hebben we nauwelijks geschreven teksten over. Voor historici blijft dit een donkere periode, maar recente vondsten van Romeinse munten helpen ons om deze tijd toch te reconstrueren. Oudheidkundigen hebben heel lang aangenomen dat Rome noodgedwongen zich snel bij de invallen van de Germanen in het noorden had neergelegd. Het beeld was dat de Romeinen al blij waren dat ze hun eigen Italië en het rijke zuiden van Gallië nog konden verdedigen maar het noorden grotendeels opgaven. Recente muntvondsten uit de Beneden-Rijngebied lijken dat beeld echter tegen te spreken. Ze laten zien dat Rome in de 5de eeuw zijn gezag over het noorden niet zomaar aan de Germanen prijs gaf.


De bunker van Seyss-Inquart in Apeldoorn

Machlien Vlasblom
In 1948 ging in Apeldoorn een opwindend museum open: het was de gerestaureerde ondergrondse bunker die speciaal was gebouwd voor rijkscommissaris Seijs-Inquart. Zijn kantoor zat namelijk na 1943 in Apeldoorn, samen met veel andere regeringsinstanties (want dat vonden de nazi's veiliger dan in Den Haag). Het museum trok meer dan een half miljoen bezoekers. Hoe is dit mogelijk? De bunker valt immers in dezelfde categorie als de muur van Mussert bij Lunteren of het geboortehuis van Hitler in het Oostenrijkse Braunau: het is fout dadererfgoed.


Magische Middeleeuwse miniaturen

Micha Leeflang
Kom naar de Geschiedenis Magazine Live dag, op 14 april in Museum Catharijneconvent Utrecht. U krijgt dan boeiende lezingen, een gratis lunch én gratis toegang tot de tentoonstelling Magische Miniaturen. In dit nummer geeft conservator Micha Leeflang alvast een voorproefje van de betoverende middeleeuwse wereld vol wonderlijke figuren, dieren en bijzondere verhalen uit de mooiste Zuid-Nederlandse miniaturen.


De Boerenbruiloft van Bruegel 450 jaar

Francis Boer
Wie is de bruidegom op De Boerenbruiloft? En waarom kijken alle mensen op dit schilderij naar de papkommen die binnen worden gebracht? Dat lijkt heel logisch: Bruegel schilderde toch moralistische lessen over het laag-bij-de-grondse gulzige boerenleven?

Geschiedenis magazine - editie 7 2017

Dit nummer is verkrijgbaar vanaf 17 oktober Voortaan Geschiedenis Magazine thuis ontvangen? Profiteer van de speciale aanbieding: 1 jaar Geschiedenis Magazine van € 63,50 voor slechts € 37,50 én cadeaus!

GM-07-2017 akkoord
De man achter het succes van de Freedom Summer in Mississippi, 1964

Laura Visser-Maessen
De zwarte burgerrechtenbeweging boekte weinig vooruitgang in Mississippi. Robert Moses was er actief. Hij geloofde niet in de aanpak van Martin Luther King, die aandacht in de media kreeg maar geen steun uit Washington. Moses wist die wel te forceren.

Op zoek naar oerpaarden en kievitsbloemen in middeleeuwse kronieken [mini-special]

Rob Lenders, Thomas van Goethem, Albert Corporaal
Natuurbeheerders willen hun gebieden laten begrazen door vrij rondlopende runderen en paarden die hier eeuwen geleden al rondliepen. Maar gaat het dan wel echt om oorspronkelijke, wilde soorten? Het blijkt lastig om dat uit middeleeuwse bronnen af te leiden. Meer is bekend over de wilde kievitsbloem. Die heeft voor de verandering hulp van de mens gehad. Door hanzeschepen is de bloem over een groot gebied verspreid geraakt.

De cruciale vondst van Maerten Tromp

Ronald Prud'homme van Reine
Heel lang dachten historici dat het de Engelsen waren die in de zeeoorlogen tegen de Republiek in de 17de eeuw een belangrijke nieuwe gevechtstactiek ontwikkelden. Maar dat klopt niet: het was Maerten Harpertsz Tromp, die in 1637 opperbevelhebber van de Nederlandse vloot werd. 

 

Een 9e eeuwse voorloper van Luther

Janneke Raaijmakers
Luther was in de 16de eeuw niet de eerste die in de kerk tegen heilige huisjes schopte. Zo veroorzaakte bisschop Claudius in 816 in Turijn grote ophef. Hij liet afbeeldingen weghalen uit de kerken en preekte tegen de pelgrimage naar Rome.

Hoe Estland, Letland en Litouwen onafhankelijk werden

Bas Kromhout
In de het Baltische kustgebied woedde vijf jaar lang een bloedige (burger-)oorlog. Tussen 1915 en 1920 is er gevochten tussen verschillende binnen- en buitenlandse legers, in wisselende coalities. Het hele Balticum werd door elkaar geschud. Twee miljoen mensen lieten het leven. Uiteindelijk verschenen er in 1920 drie nieuwe landen op de kaart: Estland, Letland en Litouwen.

In de jaren ’50 stemde heel Nederland vóór de EU

Annemarie van Heerikhuizen
Nederland is nu een uitgesproken eurosceptisch land. Wie de Europese integratie verdedigt doet dit vooral vanwege de zakelijke voordelen. Dit was in de jaren ’50 wel anders. Onder het motto ‘Terug naar het christelijke rijk van Karel de Grote’ en ‘nooit meer oorlog’ streefden heel veel landgenoten juist volmondig naar samenwerking.

De Kwestie: Het erfgoed van voormalige kolonies is het veiligst in westerse musea. Samensteller van de grote Goede Hoop-tentoonstelling in het Rijksmuseum Martine Gosselink kruist de degens met Anton van Hooff.

Leeuwenhart tegen Saladin

Mike Harmsen
Koning Richard I van Engeland kreeg tijdens de Derde Kruistocht (1189-1192) zijn bijnaam Richard Leeuwenhart. Zijn grote tegenstander was sultan Saladin, die het Heilig Land in 1187 had ingenomen. Zij troffen elkaar in de slag bij Arsuf in 1191. Saladins mannen lieten zo’n dichte pijlenregen neerdalen op de kruisvaarders dat een van hen schreef: ‘Nooit viel regen, of sneeuw of hagel in midwinter zo dicht opeen als [hun] pijlen deden.’ Het lot van de Derde Kruistocht hing aan een zijden draadje.

Is geweld noodzakelijk?

Doeko Bosscher
Moet het in de wereld slechter gaan, voor het beter wordt? En is geweld daarbij noodzakelijk? Twee indrukwekkende boeken geven daar heel verschillende antwoorden op.

Geschiedenis magazine editie 6 2017

Dit nummer is verkrijgbaar vanaf 1 september. Voortaan Geschiedenis Magazine thuis ontvangen?
Profiteer van de speciale aanbieding: 1 jaar Geschiedenis Magazine van € 63,50 voor slechts € 37,50 én cadeaus!


cover voorlopig


De gevreesde woestijnruiters van Napoleon

Jos Gabriels
Napoleon was een meester in propaganda. Hij begreep hoe hij indruk kon maken door aan zijn garde een eenheid ruiters toe te voegen die met een woest en exotisch uiterlijk vrees en ontzag inboezemden. Zo dachten de Russen tijdens bij Austerlitz dat hij de Turken op hen had afgestuurd, zo vurig vochten de woestijnruiters. En als hij de hoofdstad van een verslagen land binnentrok, liet Napoleon in zijn directe gevolg zijn oosterse ruiters mee paraderen: om de toeschouwers bang te maken.

De wereldberoemde jeugdgevangenis van André Hazes

Twan van de Brand
In mei 1967 ging in het Brabantse plaatsje Zeeland Penitentiair Trainingskamp De Corridor open. Vanuit de hele wereld kwamen er journalisten om dit wonder te zien: er waren geen cellen, maar kamers en tralies ontbraken. Ontsnappen was onmogelijk: je liep gewoon weg. Groepsleiders waren nauwelijks van de gedetineerde jongens, onder wie André Hazes, te onderscheiden. Hoe ging het mis?

Gouden Eeuw. Waarom Ferdinand Bol beter verkocht dan Rembrandt

Erna Kok
Van hoogste roem tot bankroetier: Rembrandt stierf berooid en dat was niet nodig geweest. Zijn eigen leerlingen Ferdinand Bol en Govert Flinck lieten zien hoe het moest. Netwerken was ook toen al het toverwoord.

Spy Game achter het IJzeren Gordijn. CIA-infiltratie in Roemenië, 1951

Cees Wiebes
In 1951 dropte de Amerikaanse CIA vijf geheimagenten in communistisch Roemenië. Het waren Roemeense vluchtelingen met een ‘fout’ oorlogsverleden. Ze moesten inlichtingen verzamelen over het Sovjetleger en partizanen ter plaatse aansporen om bruggen, spoorwegen en fabrieken te saboteren. Pas kort geleden werd ontdekt dat hun opleiding deels werd verzorgd door de Nederlandse Buitenlandse Inlichtingendienst (BID).

17de eeuw: Gratis naar Indië? Trouw een VOC-koopman

Paul Brood & Arjan van Poelwijk
Hoe kwamen de mannen in Indië begin 17de eeuw aan een vrouw? De VOC liet dat liever niet aan het toeval over, maar als je de archieven moet geloven was het knap lastig om aan geschikte kandidaten te komen. Ze leden aan pokken. En stuurde de Compagnie zelfs ‘lichte vrouwen’?

Gustav Stresemann. De man die Hitler er nog net onder hield

Ivo van de Wijdeven
Duitsland, jaren ’20: economische chaos, hyperinflatie, polarisatie, volksopstanden en de dreiging van de nationaalsocialisten bepaalden de politiek in Duitsland na de Eerste Wereldoorlog. Internationaal was het een paria. Het land had een doortastend leider nodig, en die kwam er: minister van Buitenlandse Zaken Gustav Stresemann (1879-1929).


Wat als de EU valt? Krijgen we dan weer oorlog?

Wat is thuis voor migranten?

Rob Kroes
Afgelopen jaar maakten we het verschillende keren mee: grote ophef in de Turkse gemeenschap in Nederland over iets wat in Turkije gebeurde. Dat veel Turkse Nederlanders hun voelhorens zo naar Turkije blijven uitsteken, wekte nogal eens verbazing. Dit komt echter veel vaker voor. Ook bijvoorbeeld de nakomelingen van Nederlandse gereformeerde migranten die omstreeks 1900 naar het Amerikaanse Montana vertrokken, voelen zich nog een aparte groep. Hun woonplaats heet Amsterdam.

Trots op je land

Anne Petterson
De Tweede Kamerverkiezingen van 2017 stonden in het teken van de nationale identiteit. Het is een ingewikkeld begrip geworden, voor veel mensen zit er een luchtje aan. Ca 1900 waren vrijwel alle Amsterdammers juist vanzelfsprekend voor Oranje en vaderland. Grachtengordel en volksbuurten wedijverden om de mooiste versieringen bij een jubileum van het Koninklijk Huis.

Waar de Verlichting écht om ging

Rienk Vermij
Doorsnee-verhalen over de Verlichting beschrijven vooral ontwikkelingen en gebeurtenissen waar de 18de-eeuwse filosofen zich actief mee bemoeiden. Maar die verhalen laten ook veel weg. Wie beter naar de 17de en 18de eeuw kijkt, ziet dat mensen alleen Verlicht waren waar dat in hun kraam te pas kwam. De Verlichting was vooral een reactie: op de grote macht van de kerken in de 17de eeuw en op de vraag hoe om te gaan met de toename van feitelijke kennis.

Kritiek op Stalin mocht nog niet in 1960

Michel Krielaars
Onder Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov (1953-1964) trad de dooi in. Vandaar dat schrijver Vasili Grossman in 1960 dacht dat niets de publicatie van zijn kritische boek Leven en lot in de weg stond. Inderdaad greep de KGB eerst niet in. Maar dat zou niet zo blijven. Leven en Lot is namelijk een kritische verhandeling over Stalins beleid tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Steve Biko, Zuid-Afrikaans boegbeeld van zwart zelfbewustzijn

Bas Kromhout
In Zuid-Afrika gaan al tweeënhalf jaar lang studenten de straat op voor gratis en ‘gedekoloniseerd’ onderwijs. Hun grote voorbeeld is Steve Biko. In de jaren ’ 70 inspireerde hij al eens een hele generatie, in de strijd tegen de Apartheid. Veertig jaar geleden werd hij vermoord.

Theodor Herzl, grondlegger van het zionisme

Maurice Blessing
Het zionisme is omstreden, onder andere door de politieke omstandigheden in Israël en de bezette Jordaanoevers. Het ideaal van aartsvader Theodor Herzl (1860-1904) wekte al vanaf het begin hevige kritiek. Herzl was zelf een sterk geassimileerde, seculiere Oostenrijkse Jood met een grote bewondering voor de rijke Duitse cultuur. Waarom pleitte hij in 1896 dan voor een grootschalige emigratie van Europese Joden naar een nieuw te vestigen Joodse staat.

Geschiedenis Magazine editie 5 2017

Dit nummer is verkrijgbaar vanaf 7 juli. Voortaan Geschiedenis Magazine thuis ontvangen?

Profiteer van de speciale aanbieding: 1 jaar Geschiedenis Magazine van € 63,50 voor slechts € 37,50 én cadeaus!

GM cover-05-2017


Hoe wreed was Alva?


Raymond Fagel en Yolanda Rodríguez Pérez

Alva, de Spaanse landvoogd van koning Filips II die tussen 1567 en 1573 probeerde de Nederlandse Opstand te onderdrukken, is een van de grootste boemannen uit de Nederlandse geschiedenis. De Spaanse soldaten werden in liedjes, pamfletten en prenten afgeschilderd als uitzonderlijk wrede monsters. Andere landen die oorlog voerden met Spanje namen dat over. Spanjolen deugen niet, dat was lang de boodschap. Was dit een frame, of was Alva echt zo wreed?

Maarten van Rossem over auto-klassiekers

Maarten van Rossem
De Eend, de Mini, de Kever…ze gaan allemaal terug op de T-Ford uit begin 20ste eeuw. Henry Ford realiseerde zich dat hij veel geld zou kunnen verdienen met een simpele, solide en goedkope (want op de lopende band te produceren) auto voor de gewone man: weinig omzet maar een enorme markt. Een artikel vol jeugdsentiment.

De vrouw die opstond tegen Napoleon


Rob Hartmans

Madame de Staël werd door Napoleon verbannen, maar zij liet zich de kaas niet van het brood eten. Kort na de val van Napoleon schreef iemand dat er in Europa drie grootmachten waren: Engeland, Rusland en Madame de Staël. Een portret van de vrouw die als eerste liet zien dat emoties wel degelijk een rol spelen in de politiek.


Keizer Frederik II (1194 – 1250) in gevecht met 2 pausen

Cas van Houtert
De Duitse keizer Frederik II (1194 – 1250) was een briljant bestuurder, een succesvol krijgsheer, een begenadigd diplomaat, maar ook een avonturier, een vrouwenverslinder én een intellectueel die zich niks aantrok van de grenzen die de kerk trok. Geen wonder dat hij in conflict raakte met twee achtereenvolgende pausen. Er werd zelfs een kruistocht tegen hem uitgeroepen.

Zo werkten dromenuitleggers in de Oudheid

Anton van Hooff
Een curieus boek van een van de vele professionele droomuitleggers in de Oudheid geeft een bijzonder inkijkje in het Efeze van de tweede eeuw na Christus. Zo droomden veel mensen over gladiatoren. Hoe werd dat uitgelegd?

Cubacrisis: Robert Kennedy wilde wél oorlog


Stefan Voeten
Robert Kennedy was net zo’n baken van hoop als zijn broer John. Maar klopt dat imago wel? Welke rol speelde zijn postuum verschenen autobiografie in de beeldvorming? In die autobiografie positioneerde Robert zich als vredesduif. Maar wie de Cubacrisis nader onderzoekt, ontdekt dat hij zich toen heel anders gedroeg.

Was de val van het tsarenregime onvermijdelijk?

Rob Hartmans
Waarom brak de Russische Revolutie uit, een eeuw geleden? Het officiële communistische standpunt luidde dat het tsarenregime zo achterlijk, vermolmd en repressief was dat een revolutie onvermijdelijk werd. Wat zeggen westerse historici hiervan?

De Parijse commune

Dennis Bos
In 1871 grepen arbeiders de macht en bestuurden (enkele maanden) Parijs. Logisch dat de Nederlandse kameraden deze revolutie nog lang herdachten. Het eerste vakantiereisje van leden van de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij ging naar de executiemuur van 1871.

Op bezoek bij koningin Wilhelmina, februari 1945

Twan van den Brand
Het zuiden van Nederland is bevrijd, er heerst nog net geen chaos. Begin 1945 praten Nederlanders koningin Wilhelmina in Engeland bij. Er lekt niet veel over de gesprekken uit. Gelukkig zijn er handgeschreven herinneringen opgedoken.

De Kwestie: Rusland maakt zich al eeuwen zorgen om de uitbreiding van de westerse invloedsfeer. Hoe terecht is dat?

De voorloper van de verzorgingsstaat

Henk Slechte
Waarom verloor de PvdA bij de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart zoveel stemmen? Een deel van het antwoord is misschien dat de partij de privatisering van publieke voorzieningen steunt. Het was heel lang typisch PvdA-beleid om het leveren van water, telefoon, openbaar vervoer en energie juist als overheidstaak te beschouwen. Dit begon eind 19de eeuw en Amsterdam was koploper. De hoofdstedelijke sociaaldemocraten zetten het beleid voort van politicus Wim Treub.

De Veldslag: Asculum, de eerste Pyrrusoverwinning


Mike Harmsen

In 281 v.Chr. besloot koning Pyrrhus van Epirus (in het noordwesten van Griekenland) de Spartaanse kolonie Tarentum, in het zuiden van Italië, bij te staan in de strijd tegen de Romeinen die hard beziog waren het hele schiereiland aan zich te onderwerpen. Pyrrhus was de achterneef van Alexander de Grote en was net als hij een groot generaal. Met een leger van 25.000 man en 20 olifanten stak hij de Adriatische Zee over. Het was de eerste keer dat de Romeinen geconfronteerd werden met strijdolifanten. De legers troffen elkaar bij Asculum, in een legendarische veldslag.

Ontwikkelingswerk sinds 1950


Peter van Dam en Wouter van Dis

Waarom doen Nederlanders aan de ontwikkelingshulp? Vaak wordt gezegd omdat we naïef het goede willen brengen of cynisch geld proberen te verdienen - we zijn koopman of dominee. Is dit een achterhaald cliché?

Duitse vrouwen in WO II

Frank Mehring
Hoe herinneren de Duitsers zich de rol van de vrouw in de Tweede Wereldoorlog? Er bestaan allerlei iconische beelden, van vluchtelingenmoeders uit Sudetenland, van sadistische kampbewaaksters en meeloopsters, van de Berlijnse vrouwen in lompen die de stad meteen na de oorlog steen voor steen hielpen herstellen. En natuurlijk de stereotype moeder van gezonde blonde kinderen, de toekomst van het Reich. Maar er waren ook andere vrouwen. Wat zij deden en dachten, is veel minder bekend. Geschiedenis Magazine licht een tipje van de sluier op.

De wereld volgens Blaeu


Djoeke van Netten

De Amsterdamse kaartenmaker Joan Blaeu heeft het wereldbeeld van tijdgenoten en dat van ons beïnvloed. Hij zette op de kaart wat níét daadwerkelijk te zien was: behalve de alomtegenwoordige Nederlandse schepen ook landen ver weg die maar vast werden toegewezen aan een Europese natie.

De megalomane bouwplannen voor Rome van Mussolini 

Arthur Weststeijn
Populisten verwijzen graag naar het roemruchte nationale verleden. En plakken daar oneliner aan vast als: ‘Make America Great again’. Zo was de Italiaanse dictator Mussolini vastbesloten om de stad Rome weer groot maken. Letterlijk en figuurlijk. De EUR, zijn nieuwbouwwijk in klassieke stijl , moest het toonbeeld worden van de triomf van het fascisme.

Antisemitisme

Joel Cahen
Joodse scholen en synagogen worden beveiligd, het getuigt van moed als je in Amsterdam een keppeltje draagt. Maar is de aloude Jodenhaat ooit weggeweest?

Geschiedenis Magazine editie 3 2017

Nu verkrijgbaar in boekhandel en kiosk! Voortaan Geschiedenis Magazine thuis ontvangen?

Profiteer van de speciale aanbieding:
1 jaar Geschiedenis Magazine van € 63,50 voor slechts € 37,50 én cadeaus!

 

Cover GM 3

Maarten van Rossem over Kennedy: was JFK inderdaad één van de beste Amerikaanse presidenten?

Door Maarten van Rossem
Op 29 mei zou John F. Kennedy 100 jaar zijn geworden. Hij was en is voor velen een held. Maar was JFK ook een goede president? Die vraag kan door niemand beter worden beantwoord dan door Maarten van Rossem , die al een leven lang wordt gefascineerd door de Amerikaanse politiek en geschiedenis.

De zwarte farao’s brachten Egypte weer tot bloei


Door Joost Vermeulen
Rond 770 voor Christus namen de Nubiërs de macht over in het Egyptische Rijk. Deze zwarte farao’s luidden een hernieuwde bloeiperiode in die zich kan meten met de hoogtijdagen van de farao’s die we uit de geschiedenisboekjes kennen.

Soestdijk vóór 1674: republikeins broeinest


Door Thera Coppens
Voor Soestdijk in 1674 over ging in handen van de Oranjes, was het landhuis een broeinest van republikeinse sympathieën. Thera Coppens brengt deze vergeten geschiedenis voor het voetlicht.

Politiek in Frankrijk: nog steeds een hofcultuur


Door Niek Pas
Na de Franse Revolutie van 1789 was het afgelopen met het absolute koningschap in Frankrijk, maar dat betekent niet dat de hofcultuur is verdwenen. Integendeel, de Franse politiek is – veel meer dan die in de omliggende monarchieën – doordrenkt van archaïsche rituelen. Hoe ver dat gaat, leest u in dit onthullende én onthutsende artikel.

Het raadsel van Stonehenge


Door Herman Clerinx
Stonehenge blijft fascineren, en het archeologisch onderzoek naar dit monument in Zuid-Engeland gaat onverminderd door. Wij gaan in op de interessantste kwestie van dit moment.

1e missie Rode Kruis: de Frans-Duitse Oorlog, 1870


Door Ad van Liempt
Anderhalve eeuw geleden, op 19 juli 1867, tekende koning Willem III het Koninklijk Besluit dat zou leiden tot de oprichting van het Nederlandse Rode Kruis. Drie jaar later brak, tot ieders consternatie, de Frans-Duitse oorlog uit. Kon de jonge vereniging dat wel aan? Ad van Liempt over hoe de jonge vereniging deze vuurproef doorstond.

‘Het Chicago van Zuid-Afrika’. Sophiatown, Johannesburg


Door Paul Knevel
Binnenkort op tv, in de serie over Zuid-Afrika: beelden van een wijk in Johannesburg die niet meer bestaat. Dit was in 1955 de eerste zwarte wijk die gesloopt werd vanwege de Apartheid. Geschiedenis Magazine laat de wijk nog een keer tot leven komen.


Voortaan Geschiedenis Magazine thuis ontvangen? 
1 jaar Geschiedenis Magazine van € 63,50 voor slechts € 37,50 + cadeaus!
Proefabonnement (2 nummers) voor slechts € 9,50


SPECIAL Tweede Wereldoorlog

 

Jaren ’30: straatgevechten tussen links & rechts


Door Lynn Baas
Met geweld de straat veroveren hoorde bij de fascistische en nationaal-socialistische ideologie. Ook in Nederland. Hoewel de NSB verkondigde dat ze via verkiezingen aan de macht wilde komen (om vervolgens de democratie af te schaffen), raakten haar militarische Weerbaarheidafdelingen (WA) regelmatig slaags met antifascisten.

Westerbork: schandvlek van ‘onze’ marechaussee


Door Frank van Riet
In de eerste jaren van de oorlog bleef Westerbork wat het ook voor de oorlog al was geweest, een opvangkamp voor Joodse vluchtelingen. Maar op 1 juli 1942 nam de bezetter Westerbork over en maakte het tot een Durchgangslager. In augustus waren al vijftien treinen met Joden naar Auschwitz vertrokken. En wie bewaakte het kamp? De bewoners, samen met ‘onze Marechaussee’.

Voedseldroppings: waarom pas ná de Hongerwinter?

Door Ingrid de Zwarte
De voedseldroppings eind april en begin mei 1945 behoren tot de krachtigste symbolen van de Bevrijding. Maar waarom kwamen ze niet eerder? De Nederlandse regering in Londen wist immers dat de bevolking tijdens de koude Hongerwinter gebrek leed.

Was de Waffen-SS wel een elite-eenheid?

Door Rob Hartmans
De Waffen-SS, ooit opgericht als Hitlers lijfwacht, groeide al snel uit tot een elite-eenheid met een reputatie van wreedheid én militaire effectiviteit. Maar klopt die reputatie wel met de werkelijkheid? Bleef de Waffen-SS een elite-eenheid waartoe alleen de besten van de besten werden toegelaten?

WO II als moreel kompas. Hoe lang nog?

Door Bas Kromhout
De jonge historicus Ewoud Kieft gaat de confrontatie aan met Mein Kampf. Hij kijkt door een wetenschappelijke bril naar dit meest beruchte boek aller tijden, maar vertelt ook wat Hitlers woorden bij hem persoonlijk oproepen. Het lezen van Mein Kampf is voor Kieft een methode van zelfonderzoek. Eén die hij iedereen aanbeveelt. Geschiedenis Magazine sprak met hem.

Geschiedenis Magazine nummer 8 - 2016

Geschiedenis Magazine voortaan thuis ontvangen?

Profiteer van de speciale aanbieding:
1 jaar Geschiedenis Magazine van € 63,50 voor slechts € 37,50 én cadeaus!

GM 8 2016 voorlopig

 

Prins Maurits: militair genie

Auteur: Mike Harmsen
Op de cover van het decembernummer van Geschiedenis Magazine prijkt prins Maurits. Anders dan zijn vader Willem van Oranje, die uitblonk als charmante diplomaat, was Maurits een ijzervreter. Tijdens veldtochten was hij soldaat onder de soldaten, maar Maurits was ook een geniaal vernieuwer. Zijn militaire innovaties veranderden de oorlogvoering voorgoed, sommige ervan werden tot in de 19e eeuw op grote schaal toegepast.

 

Terreurgolf: anarchisten slaan toe rond 1900

Auteur: Ivo van de Wijdeven
Rond 1900 werd de westerse samenleving getroffen door een golf van terreuraanslagen. Niet alleen prominenten zoals keizerin Sissi en de Amerikaanse president McKinley vonden de dood, voor het eerst waren ook burgers het slachtoffers, onder meer bij een bomaanslag op een Parijs’ café. Hoe gingen de westerse overheden om met deze terreurdreiging?

 

Machtige vrouwen in het Oude Egypte

Auteur: Joost Vermeulen
‘Meesteresse van het huis’, zo wordt in de Oudegyptische literatuur de vrouw vaak genoemd. Haar plaats in de samenleving lijkt duidelijk: de vrouw bestierde het huishouden, buitenshuis was de man baas. Toch speelden in het oude Egypte vrouwen een verrassend grote rol in het openbare leven.

 

Begin van de NSB

Auteurs: Robin de Slaa en Edwin Klijn
De partij die Anton Mussert 85 jaar geleden uit de grond stampte, was niet meteen een succes. Pas toen landelijke kranten aandacht aan de NSB besteedden, en andere fascistische partijtjes er een potje van maakten, stroomden de leden toe.

 

Doodsvijanden: Lodewijk XIV vs. Willem III

Auteur: Luc Panhuysen
Zonnekoning Lodewijk XIV meende dat de Franse veiligheid het best was gediend met pontificale agressie. Het was een misvatting. Hij stuitte op een briljante tegenstander, de Nederlandse prins Willem III van Oranje, die hem meesleurde in een maalstroom van geweld waardoor de Franse veiligheid steeds meer in het gedrang kwam. Alsof je de krant van vandaag openslaat.

1875: Hollandse dame vecht tegen de Turken

Auteurs: Wim van den Bosch en René Grémaux
Vrouwen vechten tegenwoordig mee in het leger, maar in de 19e eeuw was een vrouw aan het front hoogst uitzonderlijk, zeker in de voorste gelederen. De Nederlandse Jenny Merkus was zo'n uitzondering: ze streed in de Balkan tegen de Turken. De buitenlandse pers was lyrisch over haar moed maar Nederlandse kranten waren terughoudender.

 

Wel of geen held? Waarom Van Speijk ‘dan liever de lucht in’ ging

Auteur: Ronald Prud'homme van Reine
Jan van Speijk liet in 1831, tijdens de Belgische Opstand, bij Antwerpen een schip ontploffen. Volgens de overlevering deed hij dat om de eer van de Nederlandse vlag te redden. Hij werd dan ook vereerd als held. Maar was hij dat wel? Waarom nam Van Speijk26 bemanningsleden mee in een zelfgekozen dood?

 

Geschiedenis Magazine voortaan thuis ontvangen?

Profiteer van de speciale aanbieding:
1 jaar Geschiedenis Magazine van € 63,50 voor slechts € 37,50 én cadeaus!

Aanmelden nieuwsbrief